Jakie zatyczki do uszu do pracy wybrać? Przewodnik po typach ochronników BHP

⏱️ Szacowany czas czytania: 15 min

Kluczowe wnioski

Wybór zatyczek do uszu bhp zaczyna się od pytania, które rzadko pada przy półce: ile hałasu jest na twoim stanowisku i jak długo trwa zmiana. Dopiero potem ma sens rozmowa o piance, silikonie, sznurku czy nausznikach. W tym przewodzie porównujemy typy ochronników słuchu, a nie marki, i uczciwie mówimy, do czego nadaje się każdy z nich, a do czego nie. Jeśli szukasz ogólnego punktu wejścia, zacznij od działu zatyczki do uszu do pracy, a tutaj dostaniesz kryteria wyboru.

Ten tekst nie jest poradą prawną ani medyczną. Pokazuje, jak czytać polskie przepisy i wytyczne CIOP-PIB, a o tym, jakie środki ochrony są wymagane na twoim stanowisku, decyduje pracodawca na podstawie pomiarów. Szczegółowe zestawienie wartości granicznych znajdziesz w osobnym tekście o tym, jakie są normy hałasu w pracy. O tym, co z przepisów wynika dla firmy, piszemy w tekście o obowiązkach pracodawcy przy hałasie.

Od czego zacząć wybór zatyczek do uszu do pracy?

Od poziomu hałasu i czasu ekspozycji, bo to one wyznaczają, ile tłumienia potrzebujesz. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318) przewiduje dwa progi. Gdy hałas w środowisku pracy przekracza wartość progu działania (80 dB), pracodawca udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu. Gdy osiąga lub przekracza NDN, czyli najwyższe dopuszczalne natężenie (85 dB), udostępnia je i dodatkowo nadzoruje ich prawidłowe stosowanie. Wartości NDN dla hałasu (85 dB dla poziomu ekspozycji, 115 dB dla maksymalnego poziomu A i 135 dB dla szczytowego poziomu C) wynikają z rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. Orientacyjne poziomy znajdziesz w tekście o tym, ile decybeli mają maszyny i narzędzia.

Ochronniki słuchu są ostatnim ogniwem, a nie pierwszym: najpierw zmniejsza się hałas u źródła i organizuje pracę tak, by skrócić ekspozycję. Rozporządzenie wymaga też, by ochronniki były dobrane tak, by ryzyko uszkodzenia słuchu wyeliminować lub zmniejszyć do najniższego możliwego poziomu.

Wytyczne CIOP-PIB dodają ważne zastrzeżenie: poziom dźwięku pod ochronnikiem powinien wynosić najwyżej 80 dB(A), ale nie mniej niż 65 dB(A). Zbyt duże tłumienie powoduje poczucie izolacji, a ochronniki, które mocno ograniczają hałas, równie mocno ograniczają słyszenie sygnałów użytecznych (CIOP-PIB, „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie”). Dlatego „im więcej decybeli, tym lepiej” nie jest dobrą zasadą. Jak przełożyć to na konkretną liczbę, opisujemy w tekście o tym, ile dB ochrony słuchu potrzebujesz.

Skala problemu bywa lekceważona. Według danych przytaczanych przez CIOP-PIB po 40 latach pracy (8 godzin dziennie) w hałasie o poziomie 85 dB(A) jedna osoba na dziesięć będzie miała uszkodzony słuch. To ryzyko populacyjne, a nie rozpoznanie dla konkretnej osoby, ale dobrze tłumaczy, po co wybierać ochronnik świadomie.

Jakie są typy zatyczek do uszu bhp i ochronników słuchu do pracy?

CIOP-PIB dzieli ochronniki na dwie rodziny: nauszniki i wkładki przeciwhałasowe (czyli zatyczki, potocznie stopery). Wkładki mogą być jednorazowe lub wielokrotnego użytku, z łączącym je sznureczkiem albo bez, ze sprężyną dociskową, kształtowane przez użytkownika (pianka), kształtowane przez producenta albo formowane indywidualnie. Poniżej porównanie po kategoriach, bez nazw producentów.

Tłumienie podane na opakowaniu (SNR lub wartości H, M, L) dotyczy hałasu ustalonego i jest warunkiem koniecznym, ale nie wystarczającym. Najlepszy ochronnik to ten, który nosisz poprawnie przez całą zmianę, dlatego sposób zakładania jest równie ważny jak liczba. Szczegółową instrukcję znajdziesz w tekście o tym, jak włożyć zatyczki do uszu. Czy da się je nosić przez całą zmianę, wyjaśniamy w tekście czy można nosić zatyczki do uszu cały dzień w pracy.

Piankowe czy wielorazowe: co wybrać na co dzień?

Pianka wymaga ściśnięcia, włożenia do kanału i przytrzymania, aż się rozprężą, a po wyjęciu zwykle trafia do kosza. CIOP-PIB zaznacza, że problemy przy zakładaniu wkładek zniechęcają pracowników, więc szkolenie z prawidłowego zakładania ma znaczenie. Wielorazowy silikon wkładasz od razu, a po zmianie myjesz go zgodnie z instrukcją.

Przy decyzji policz koszt w przeliczeniu na zmianę: cena paczki pianek podzielona przez liczbę dni, które starczy, kontra cena wielorazowych zatyczek podzielona przez liczbę zmian, w których z nich korzystasz. Szczegółowe zestawienie przygotowaliśmy w tekście o tym, czy zatyczki wielorazowe czy piankowe do pracy to lepszy wybór.

CIOP-PIB zaleca ostrożność w zanieczyszczonym środowisku pracy: przy kurzu i smarach unikaj wkładek, a do zakładania zawsze używaj czystych rąk. W takich warunkach częściej rozsądniejsze są nauszniki, a o doborze decyduje dział BHP. Na placu budowy, gdzie pył jest codziennością, zobacz, jakie zatyczki do uszu na budowę się sprawdzają.

Zatyczki czy nauszniki: kiedy które?

Zatyczki wybierz, gdy pracujesz w wysokiej temperaturze lub przy dużej wilgotności, bo nauszniki powodują wtedy obfite pocenie się twarzy, albo gdy nosisz kask, okulary lub półmaskę. CIOP-PIB wskazuje wkładki jako najlepsze rozwiązanie przy łączeniu ochrony słuchu z innymi środkami ochrony. Nauszniki sprawdzają się przy krótkich, powtarzalnych wejściach do hałasu i wtedy, gdy łatwość zakładania jest ważniejsza niż wygoda przez osiem godzin. Pełne porównanie znajdziesz w tekście o tym, czy wybrać nauszniki czy zatyczki do uszu w pracy.

Przy bardzo wysokim hałasie zatyczki i nauszniki łączy się, o czym piszemy niżej. Aktywne rozwiązania elektroniczne opisujemy osobno, w tekście o tym, czy wybrać aktywne czy pasywne ochronniki słuchu, a indywidualne wkładki w tekście o tym, czy warto mieć indywidualne ochronniki słuchu.

Jak czytać oznaczenia: PN-EN 352-2, CE i numer jednostki?

Wkładki przeciwhałasowe podlegają normie EN 352-2:2020, nauszniki normie EN 352-1:2020, a nauszniki na hełm EN 352-3:2020. Na opakowaniu lub w instrukcji szukaj nazwy producenta, oznaczenia normy, znaku CE i numeru jednostki notyfikowanej zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/425. Dobór i konserwację opisuje PN-EN 458 (źródło: CIOP-PIB, zasady właściwego doboru ochronników słuchu).

CIOP-PIB opisuje trzy metody doboru według tłumienia: metodę pasm oktawowych (najdokładniejszą), metodę HML (przybliżoną) i metodę SNR (szacunkową). Liczba SNR to więc skrót, który pomaga porównywać ochronniki, ale nie zastępuje pomiaru na stanowisku. Tłumaczymy to w osobnym tekście: jak czytać wskaźnik SNR.

Gdzie pasuje WorkPRO?

WorkPRO (SNR 24 dB, 124 zł) to wielorazowe zatyczki douszne z hipoalergicznego silikonu z dwiema lamelami, przebadane według PN-EN 352-2 przez PZT GmbH. SNR wynosi 24 dB, a wartości H, M i L to odpowiednio 24, 21 i 19 dB. To ochronniki pasywne: tłumienie rośnie z częstotliwością (średnio od 21,9 dB przy 63 Hz do 35,3 dB przy 8 kHz), a wszystko wokół cichnie o ok. 24 dB. Głośny sygnał ostrzegawczy pozostaje słyszalny, bo jest głośny, a nie dlatego, że ochronnik go przepuszcza.

Dwie cechy, o których warto wiedzieć uczciwie. Pierwsza: zatyczki są żółte, więc widać je w uchu, co jednym ułatwia kontrolę stosowania, a innym nie pasuje. Druga: niski profil sprawia, że mieszczą się pod nausznikami, a to ważne, gdy hałas wymaga podwójnej ochrony.

Jeśli dopasowanie rozmiaru jest dla ciebie problemem, jest też wersja WorkPRO AR KI Tech z pomiarem ucha (177 zł): rozmiar dobierasz na podstawie pomiaru ucha wykonanego zdjęciem telefonu, więc dostajesz dobrany rozmiar, a nie wkładkę formowaną na wymiar.

Kiedy WorkPRO to za mało?

SNR 24 dB to wartość dla hałasu ustalonego. Praktyczny zakres, w którym sama wkładka tego typu ma sens, to w przybliżeniu 85–100 dB(A). Powyżej ok. 100 dB(A) oraz przy hałasie impulsowym, czyli krótkich uderzeniach o bardzo wysokim szczycie, wkładki zakłada się pod nauszniki (podwójna ochrona), a dobór potwierdza się pomiarem. CIOP-PIB zaznacza, że przy hałasie impulsowym ochronniki trzeba zakładać prawidłowo i stosować nieprzerwanie podczas całego narażenia. Jeśli łączysz ochronę słuchu z kaskiem i okularami, zobacz zatyczki do uszu pod kask i okulary ochronne.

W drugą stronę: poniżej progu działania 80 dB rozporządzenie nie nakłada na pracodawcę obowiązku udostępniania ochronników słuchu, więc w cichszym otoczeniu zatyczki są wyborem komfortu. Przykładem jest praca w biurze, o której piszemy w tekście jak zredukować hałas w biurze. Jeśli po nocnej zmianie musisz odespać dzień, zajrzyj do porad o tym, jakie zatyczki do spania po nocnej zmianie sprawdzają się najlepiej. Pracujesz w szkole? Sprawdź, jak hałas w szkole wpływa na słuch nauczyciela.

Jak dbać o zatyczki do pracy, żeby chroniły tak samo?

Wkładki jednorazowe wyrzucasz po użyciu, a wielorazowe, według CIOP-PIB, trzeba regularnie konserwować i czyścić zgodnie ze wskazówkami producenta. Materiał zużywa się z czasem, dlatego wielorazowe wkładki wymagają częstej kontroli, a zużyte należy zastąpić nowymi. Zatyczki wkładaj czystymi rękami, a po zmianie myj je i przechowuj w suchym, zamkniętym pojemniku. W przypadku wkładek formowanych indywidualnie kontroluj, czy nadal dobrze przylegają, bo kształt przewodu słuchowego zmienia się z wiekiem.

Jak dopasować zatyczki do swojej pracy w pięciu krokach?

1. Poznaj poziom hałasu: zapytaj w BHP o wyniki pomiarów dla twojego stanowiska i o to, czy hałas jest ustalony, czy impulsowy.
2. Ustal, jak długo trwa zmiana i jak często wychodzisz z hałasu.
3. Uwzględnij inne środki ochrony: kask, okulary, półmaskę.
4. Weź pod uwagę warunki: temperatura, wilgoć, kurz i smary.
5. Sprawdź komfort i dopasowanie, bo ochronnik, który uwiera, kończy w kieszeni.

CIOP-PIB zaleca, by pracownik mógł sam wybrać model ze zbioru ochronników wcześniej prawidłowo dobranych pod kątem tłumienia i warunków pracy, bo kształt głowy i przewodów słuchowych bywa różny. Przy podrażnieniu przewodu słuchowego, bólu ucha, wydzielinie z ucha lub innych wątpliwościach zdrowotnych wybór typu ochronnika warto skonsultować z lekarzem medycyny pracy lub laryngologiem.

Podsumowanie: który typ do jakiej pracy?

Na pełną zmianę i codzienne użycie rozważ wielorazowe zatyczki silikonowe, do krótkich wejść w hałas nauszniki lub zatyczki na pałąku, a przy bardzo wysokim lub impulsowym hałasie połączenie zatyczek z nausznikami. Piankowe jednorazowe pasują do doraźnego użycia, a indywidualne do długich zmian i nietypowych kanałów. Więcej o całej kategorii znajdziesz w dziale stopery do uszu do pracy, a ten tekst traktuj jako mapę wyboru, nie jako zamiennik pomiarów w twoim zakładzie.