Zatyczki do uszu na budowę: jak dobrać ochronę słuchu do prac budowlanych

⏱️ Szacowany czas czytania: 12 min

Kluczowe wnioski

Jakie zatyczki do uszu na budowę wybrać, żeby wytrzymały cały dzień pracy z kaskiem, okularami i narzędziami? Hałas na placu budowy to nie jedno źródło, tylko ciągła zmiana: od piły tarczowej, przez zagęszczarkę, po młot pneumatyczny. Ten tekst porządkuje temat dla osób, które szukają zatyczek do uszu budowlanych i stoperów budowlanych, w ramach szerszego opisu, jak dobrać zatyczki do uszu do pracy.

Poziomy hałasu bierzemy ze źródeł, które sprawdziliśmy (zestawienie poziomów hałasu narzędzi budowlanych (dane NIOSH, publikacja CPWR/eLCOSH), badanie hałasu pił przy cięciu profili stalowych na budowach), a to, co zależy od przepisów, z polskich aktów prawnych i CIOP-PIB. Gdzie nie mamy źródła, nie podajemy liczby. Inne branże, czyli zakład produkcyjny, magazyn i warsztat, opisujemy na stronie tematycznej o zatyczkach do uszu do pracy.

Jak głośno jest na budowie?

Według opracowania (CIOP-PIB o hałasie w budownictwie) hałas na budowie pochodzi z pracy maszyn o napędzie mechanicznym, elektrycznym lub pneumatycznym, z ruchu gazów i cieczy w rurociągach oraz z łamania i kruszenia materiałów. Instytut zaznacza, że hałas uszkadza słuch i może prowadzić do jego utraty, dlatego stosuje się odpowiednie środki ochrony indywidualnej. To ryzyko zawodowe całej branży, a nie czyjaś indywidualna diagnoza.

Poniżej zestawiamy typowe poziomy na podstawie źródła: zestawienie poziomów hałasu narzędzi budowlanych (dane NIOSH, publikacja CPWR/eLCOSH). Dane pochodzą z prezentacji z 2003 r. powołującej się na NIOSH, więc traktuj je orientacyjnie: realny poziom zależy od modelu, materiału, odległości i tego, czy narzędzie pracuje pod obciążeniem. Pełniejszą tabelę narzędzi i maszyn znajdziesz w tekście: „ile decybeli mają maszyny i narzędzia”.

Zadanie / narzędzie	Typowy poziom, dB(A)	Czas do 85 dB LEX,8h (nasze obliczenie)	Ochrona
Młot kujący pneumatyczny	103–113	ok. 1 min – ok. 8 min	podwójna ochrona: zatyczki pod nausznikami
Młot pneumatyczny (jackhammer)	102–111	ok. 1 min – ok. 9 min	podwójna ochrona: zatyczki pod nausznikami
Przecinarka do szczelin w betonie	99–102	ok. 9 min – ok. 19 min	zatyczki do ok. 100 dB(A); wyżej pod nausznikami
Piła tarczowa do drewna i płyt	88–102	ok. 9 min – ok. 4,0 godz.	zatyczki do ok. 100 dB(A); wyżej pod nausznikami
Ubijak do gruntu	90–96	ok. 38 min – ok. 2,5 godz.	zatyczki
Spycharka (stanowisko operatora)	93–96	ok. 38 min – ok. 76 min	zatyczki
Młotek (praca ręczna)	87–95	ok. 48 min – ok. 5,0 godz.	zatyczki

Kolumna „czas do 85 dB” to nasze obliczenie, a nie dana ze źródła. Przyjęliśmy zasadę równej energii (każde +3 dB skraca dopuszczalny czas o połowę) i założyliśmy, że przez całą zmianę pracujesz tylko przy tym jednym źródle. W praktyce dawki z kolejnych zadań się sumują, dlatego na budowie ochronników nie zdejmuje się „na chwilę”. Przy samym cięciu profili stalowych piłami tarczowymi i przecinarkami poziom sięgał ok. 105–130 dB(A), jak pokazuje badanie hałasu pił przy cięciu profili stalowych na budowach.

Co mówi polskie prawo o ochronie słuchu na budowie?

Zgodnie z przepisami (rozporządzenie z 5 sierpnia 2005 r. (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318)) próg działania to 80 dB (poziom ekspozycji dziennej) oraz 135 dB dla szczytowego poziomu dźwięku C. Gdy hałasu nie da się wyeliminować środkami ochrony zbiorowej lub organizacją pracy, pracodawca udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu (§ 6 ust. 1 pkt 1). NDN, czyli 85 dB, 115 dB L_Amax i 135 dB L_Cpeak, to drugi poziom, przy którym pracodawca dodatkowo nadzoruje ich stosowanie (Dz.U. 2018 poz. 1286 ze zm.). Szczegóły wyjaśniamy w tekście: normy hałasu w pracy.

Ochronniki są jednym ze środków, a nie zamiennikiem rozwiązań zbiorowych: najpierw eliminacja hałasu u źródła i organizacja pracy, potem środki ochrony indywidualnej. Żaden produkt, także nasz, sam nie „zapewnia zgodności z przepisami”.

Kiedy WorkPRO wystarcza, a kiedy trzeba dołożyć nauszniki?

WorkPRO (SNR 24 dB, 124 zł) to wielorazowa zatyczka z hipoalergicznego silikonu, z dwiema lamelami, w żółtym kolorze, badana wg PN-EN 352-2 (parametry H 24 / M 21 / L 19). Wszystko cichnie o ok. 24 dB. Przy hałasie ciągłym, w praktyce mniej więcej do 85–100 dB(A) na stanowisku, to rozsądny zakres. Poziom pod ochronnikiem nie powinien przekraczać 85 dB.

Powyżej ok. 100 dB(A) oraz przy każdym hałasie udarowym, czyli przy młotach pneumatycznych i innych uderzeniowych narzędziach, stosuje się podwójną ochronę: zatyczki pod nausznikami. Wartości SNR odnoszą się do hałasu ciągłego i nie przenosimy ich na szczyty udarów; metody doboru dla hałasu impulsowego opisuje opracowanie (CIOP-PIB o hałasie impulsowym). WorkPRO ma niski profil, więc nauszniki mieszczą się na nim. Porównanie obu rozwiązań znajdziesz w tekście: „nauszniki czy zatyczki do uszu w pracy”.

Zatyczki nie są też sposobem na lepsze słyszenie sygnalistów czy operatorów. Tłumią wszystko, a głośny sygnał pozostaje słyszalny dlatego, że jest głośny. Sygnały ostrzegawcze, komunikację na placu i ruch maszyn zawsze organizuje się w ramach zasad BHP na budowie.

Jak połączyć zatyczki z kaskiem, okularami i półmaską?

Na budowie rzadko nosi się jeden środek ochrony. Opracowanie (CIOP-PIB o łączeniu ochronników z innymi środkami ochrony) wskazuje, że najlepiej używać wkładek przeciwhałasowych, które nie ingerują w działanie innych środków, np. okularów, gogli, półmasek i hełmów. Gdy trzeba użyć nauszników razem z okularami lub maską, ich skuteczność tłumienia bywa mniejsza, dlatego wybiera się wąskie zauszniki i taśmy nagłowne. Szersze omówienie, czyli zatyczki do uszu pod kask i okulary ochronne, przygotowujemy w osobnym tekście.

Zatyczki zakładaj przed kaskiem, okularami i półmaską, nie po nich, żeby ich nie przesunąć. Po założeniu sprawdź, czy kask i okulary leżą normalnie.

Szkolenie BHP i instruktaż stanowiskowy

Nawet dobra zatyczka założona byle jak tłumi słabiej. Dobrą praktyką jest pokazanie techniki na stanowisku, na przykład podczas szkolenia lub instruktażu: odciągnięcie małżowiny, wsunięcie, sprawdzenie dopasowania. Krok po kroku opisujemy to w poradniku: jak włożyć zatyczki do uszu. Dobór i poziom tłumienia do konkretnego stanowiska wyjaśnia tekst: ile dB ochrony słuchu potrzebujesz.

Wielorazowe czy jednorazowe na budowie?

Na budowie zatyczki brudzą się pyłem i zaprawą, więc higiena ma znaczenie. Wielorazowe myje się według instrukcji producenta, a zużyte i zabrudzone wymienia. Jeśli zatyczki wypadają mimo dobrej techniki, winny bywa rozmiar. WorkPRO AR KI Tech z pomiarem ucha (177 zł) to ta sama konstrukcja z rozmiarem dobieranym na podstawie zdjęcia ucha zrobionego telefonem, czyli z dobranym rozmiarem. To nie jest zatyczka formowana na wymiar. Przegląd typów znajdziesz w tekście: jakie zatyczki do uszu do pracy wybrać.

Jak wybrać stopery budowlane: pięć pytań przed zakupem

Zanim sięgniesz po zatyczki, odpowiedz sobie na kilka pytań. Nie ma jednego „najlepszego” produktu na każdą budowę, jest produkt dopasowany do zadania i do osoby.

1. Jaki to hałas? Ciągły (piła, zagęszczarka, praca maszyn) czy udarowy (młot pneumatyczny, kucie)? Przy udarowym planuj zatyczki pod nauszniki.
2. Jak długo trwa ekspozycja? Zadanie na 10 minut to inna dawka niż cała zmiana przy tym samym narzędziu. Tabela wyżej pokazuje, jak szybko rośnie dawka.
3. Co jeszcze nosisz? Kask, okulary, gogle, półmaska: wybierz niski profil, który nie koliduje z innymi środkami.
4. Czy zatyczka jest oznaczona PN-EN 352-2? To norma dla wkładek przeciwhałasowych. Sprawdź też parametry H, M, L i SNR podane przez producenta (CIOP-PIB opisuje je w materiale o parametrach ochronników).
5. Czy dobrze leży w uchu? Zbyt mała lub zbyt duża zatyczka tłumi słabiej. Dobrany rozmiar i poprawna technika zakładania są ważniejsze niż najwyższa liczba na opakowaniu.

Ostatni punkt ma znaczenie, bo nie każda zatyczka sprawdza się w każdym uchu. Jeśli pracujesz w zespole, najlepiej, żeby każdy mógł przetestować dopasowanie podczas instruktażu, zanim ekipa wyjdzie na plac.

Jak dbać o zatyczki na placu budowy?

Pył, zaprawa i pot szybko brudzą zatyczki. Wielorazowe czyść po zmianie według instrukcji producenta i przechowuj w czystym etui, a nie luzem w kieszeni kurtki roboczej. Brudne lub zużyte wymień. Przed założeniem umyj lub wytrzyj ręce, bo to one trafiają do ucha. Zatyczki jednorazowe wyrzucaj po użyciu.

Inne branże: zakład, magazyn, warsztat

Hałas w zakładzie produkcyjnym, magazynie i warsztacie ma inny charakter niż na placu budowy, a zasady wyboru zostają te same. Opisujemy je w sekcji strony tematycznej zatyczki do uszu do pracy. Firmy, które szukają zatyczek dla całej ekipy, mogą skorzystać z opcji: zamówienia zespołowe dla firm budowlanych.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli zatyczka powoduje ból, uszy są po wyjęciu podrażnione albo przewód wydaje się zablokowany woskowiną, nie wciskaj jej na siłę. Zgłoś się do lekarza lub laryngologa, a w sprawach związanych z narażeniem w pracy do lekarza medycyny pracy. Zatyczki ograniczają ekspozycję na hałas, ale nie zastępują opinii lekarza.

Co zapamiętać o zatyczkach na budowę?

Po pierwsze, hałas na budowie bywa bardzo wysoki, a czas, po którym osiąga się dawkę 85 dB, skraca się szybko wraz ze wzrostem poziomu. Po drugie, do ciągłego hałasu do ok. 100 dB(A) sprawdzają się zatyczki z odpowiednim tłumieniem. Po trzecie, przy młotach pneumatycznych i innym hałasie udarowym zakładaj zatyczki pod nauszniki. Po czwarte, wybieraj niski profil, który nie koliduje z kaskiem i okularami, i pokaż technikę zakładania całej ekipie.