Ile decybeli mają maszyny i narzędzia? Tabela hałasu i bezpieczny czas pracy

⏱️ Szacowany czas czytania: 14 min

Kluczowe wnioski

Piła, szlifierka, kosiarka, dmuchawa, rębak: wszystkie głośne, ale ile dokładnie decybeli mają i jak długo da się przy nich pracować, zanim dzienna dawka hałasu przekroczy 85 dB? Ten artykuł zbiera poziomy hałasu maszyn i narzędzi z badań pomiarowych, podaje źródło przy każdym wierszu i pomija wartości, których nie udało się potwierdzić. Jeśli szukasz sprzętu, zajrzyj do działu zatyczki do uszu do pracy, a tu zostajemy przy liczbach.

Informacja ogólna. Podane poziomy to wyniki konkretnych badań, głównie z lasów, terenów zieleni i budów, i nie zastępują pomiaru na twoim stanowisku. Pytania o własny słuch omów z lekarzem medycyny pracy lub laryngologiem.

Ile decybeli mają maszyny i narzędzia? Tabela

Tabela poniżej łączy wyniki kilku badań. Pomiary dozymetrem w trakcie pracy pochodzą z dwóch prac: branży utrzymania terenów zieleni (Alexander i in., J Occup Environ Hyg 2025) oraz monterów konstrukcji z profili stalowych (Schutt i in., Ann Work Expo Health 2025). Wartości dla piły tarczowej i szlifierki kątowej podaje niemiecki instytut DGUV IFA, a dla kosy spalinowej polska praca z Leśnych Prac Badawczych. Wiersz z młotem pneumatycznym opiera się na przykładzie z materiałów szkoleniowych CIOP-PIB, gdzie ciśnienie akustyczne młota wynosi 10 Pa (po przeliczeniu ok. 114 dB). Pozostałe źródła są nazwane w kolumnie „Źródło”.

Jak czytać tabelę: poziomy dotyczą pracy w czasie użytkowania narzędzia, a nie całej zmiany. Kolumna z czasem to obliczenie z zasady 3 dB dla poziomu z tabeli, przy założeniu, że narzędzie jest jedynym źródłem hałasu przez cały dzień. Dla wierszy z maksymalnym poziomem (pełne obroty) czasu nie liczymy, bo to wartość graniczna, a nie średnia.

Jak długo można pracować przy danym poziomie hałasu?

Punktem odniesienia jest dzienna dawka hałasu 85 dB odniesiona do 8 godzin pracy. Taką wartość podaje m.in. rozporządzenie o NDN: wskazuje 85 dB jako poziom ekspozycji na hałas, obok 115 dB maksymalnego poziomu dźwięku A i 135 dB szczytowego poziomu dźwięku C (zob. rozporządzenie z 12 czerwca 2018 r. w sprawie NDS i NDN). Szczegółowo opisujemy je w tekście o tym, jakie są normy hałasu w pracy. Zasada 3 dB mówi, że każde zwiększenie poziomu o 3 dB oznacza dwa razy więcej energii dźwięku, więc dopuszczalny czas skraca się o połowę: 85 dB to 8 godzin, 88 dB 4 godziny, 91 dB 2 godziny, 94 dB 1 godzina, 97 dB 30 minut i 100 dB 15 minut.

W praktyce dzień pracy składa się z wielu zadań, więc liczy się suma. Dwadzieścia minut piły spalinowej (98,5 dB) wyczerpuje niemal całą dzienną dawkę, a reszta zmiany z cichszym sprzętem ją tylko zwiększa. Dlatego w przepisach o hałasie podstawą jest pomiar na stanowisku, a tabela służy do orientacji i porównań.

Warsztat i majsterkowanie: wiertarka, szlifierka, piła tarczowa

W warsztacie hałas robi przede wszystkim piła tarczowa, ukośna i szablasta oraz wiertarka udarowa. Przy cięciu drewna piła tarczowa daje według DGUV IFA 85–90 dB(A), a przy plastiku i metalu ponad 95 dB(A). Szlifierka kątowa przy cięciu kostki betonowej osiągnęła 106–108 dB(A).

Do porównania typów narzędzi przydają się dane z bazy narzędzi NIOSH (amerykański instytut bhp), w której mierzy się moc akustyczną L_WA w stanie obciążonym i bez obciążenia. Moc akustyczna opisuje samo źródło i nie jest tym, co słyszy ucho: poziom przy uchu zależy od odległości, pomieszczenia i techniki pracy. Tabela służy więc do rankingu, nie do liczenia czasu. Wartości pochodzą z pracy Haydena i Zechmanna (Noise Control Engineering Journal 57(3), 2009), a NIOSH zaleca brać wyższą z dwóch wartości.

Wniosek z tabeli jest prosty: piły tarczowe, ukośne i szablaste oraz wiertarki udarowe mają moc akustyczną wyższą o ok. 13–20 dB niż zwykła wiertarka czy szlifierka oscylacyjna, a każde trzy decybele różnicy to podwojona energia dźwięku. Przy pracy akumulatorowym narzędziem o niższej mocy akustycznej dawka rośnie wolniej.

Kosiarka, dmuchawa, piła spalinowa: ogród i gospodarstwo

Najwięcej danych dotyczy sprzętu do pielęgnacji terenów zieleni. Spalinowa dmuchawa miała średnio 96,9 dB(A), piła łańcuchowa 98,5 dB(A), podkaszarka żyłkowa 93,0 dB(A), a kosiarka spalinowa 91,4 dB(A). Odpowiedniki akumulatorowe wypadły wyraźnie ciszej: kosiarka 82,0 dB(A), piła 81,1 dB(A), dmuchawa 86,4 dB(A). Różnica między spalinowym a akumulatorowym sprzętem to w badaniu od 5 do 17 dB, czyli czas dopuszczalnej pracy skraca się lub wydłuża wielokrotnie.

W lesie piła łańcuchowa dawała 95,1 dB(A) przy okrzesywaniu, 99,2 dB(A) przy przerzynce i 102,05 dB(A) przy ścince w badaniu brazylijskim, a w polskiej pracy o kosach spalinowych producent podawał 98–102 dB(A) dla silników 40–57 cm³. W maszynach rolniczych znaczenie ma kabina: ciągnik z otwartą kabiną osiągał w pomiarach maksymalnie 95,9–100,8 dB(A), a pojazdy z zamkniętą kabiną co najwyżej 84,2 dB(A); źródło: Balanay i in., Environ Health Insights 2016. Jeśli jeździsz bez kabiny, traktuj ciągnik jak sprzęt z tabeli.

Budowa i prace na wysokim poziomie hałasu

Piła tarczowa do profili stalowych dawała przy uchu 104,7–110,4 dB(A), a piła stołowa z odciągiem pyłu średnio 107,7 dB(A). Autorzy badania monterów policzyli, że przy 107,5 dB(A) dawka dzienna 85 dB wyczerpuje się już po ok. 2,65 minuty. Szerzej o dopasowaniu ochrony do prac budowlanych piszemy w tekście o tym, jakie są zatyczki do uszu na budowę.

Do tej samej grupy należy młot pneumatyczny. Według materiałów szkoleniowych CIOP-PIB „Bezpieczniej” jego ciśnienie akustyczne to 10 Pa, a na skali decybeli daje to ok. 114 dB. To poziom, przy którym dawka dzienna kończy się po kilkudziesięciu sekundach.

Hałas impulsowy: osadzak prochowy i uderzenia młota

Hałas impulsowy to krótkie, bardzo głośne uderzenia, takie jak wystrzał osadzaka prochowego czy uderzenie młota w płytę. Średni poziom dźwięku A niewiele o nich mówi, bo liczy się szczyt. W badaniu monterów szczyt osadzaka prochowego sięgał ok. 138 dB(C), a to powyżej 135 dB(C), czyli wartości NDN dla szczytowego poziomu dźwięku C. Wkrętarka udarowa miała medianę szczytu 111,4 dB(C) przy medianie poziomu 94,0 dB(A). Dla takich źródeł nie podajemy minut do dawki 85 dB, a ochronę dobiera się według szczytu. Tłumienia ochronników dla hałasu impulsowego nie da się ocenić tak samo jak dla hałasu ustalonego (przypomina o tym poradnik CIOP-PIB „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie”), dlatego zalecana jest podwójna ochrona: zatyczki pod nausznikami. Różnice między osłonami opisaliśmy w tekście o tym, czy wybrać nauszniki czy zatyczki do uszu w pracy.

Jaką ochronę słuchu dobrać do poziomu hałasu?

Zasada jest taka: najpierw ogranicz hałas u źródła (cichszy model, odciąg pyłu, akumulator zamiast silnika spalinowego, krótszy czas pracy), a dopiero potem zakładaj ochronniki. Dobór opiera się na poziomie z pomiaru i na tym, ile tłumienia jest potrzebne. Jak to policzyć krok po kroku, wyjaśnia tekst o tym, ile dB ochrony słuchu potrzebujesz. Orientacyjny przegląd rodzajów ochronników znajdziesz w artykule o tym, jakie zatyczki do uszu do pracy wybrać.

W środkowej części tabeli, czyli przy hałasie stałym ok. 85–100 dB(A), sprawdzają się wielorazowe stopery, na przykład WorkPRO (SNR 24 dB, 124 zł). To pasywne zatyczki z hipoalergicznego silikonu z dwiema lamelami, przebadane według PN-EN 352-2 (PZT GmbH). Wszystko robi się ciszej o ok. 24 dB (H 24, M 21, L 19), a głośny sygnał ostrzegawczy pozostaje słyszalny dlatego, że jest głośny. Przy hałasie stałym powyżej ok. 100 dB(A), na przykład przy pile stołowej czy szlifierce kątowej z tarczą do kostki, potrzebna jest podwójna ochrona: WorkPRO ma niski profil i mieści się pod nausznikami. Prawidłowe założenie wkładek omawia tekst o tym, jak włożyć zatyczki do uszu. Więcej o dziale: stopery do uszu do pracy.

Jeśli interesuje cię porównanie z innymi źródłami, hałas imprez muzycznych opisaliśmy w artykule „ile decybeli ma koncert”. Poziomy szkodliwe dla słuchu w ujęciu ogólnym omówimy w osobnym tekście o tym, ile decybeli jest szkodliwe dla słuchu.

Najważniejsze liczby w skrócie

Spalinowa piła łańcuchowa to średnio 98,5 dB(A), dmuchawa 96,9, kosiarka spalinowa 91,4, a odpowiedniki akumulatorowe 81–86. Piły tarczowe i stołowe oraz szlifierka kątowa przy kostce betonowej przekraczają 105 dB(A), a młot pneumatyczny to ok. 114 dB. Osadzak prochowy ma szczyt ok. 138 dB(C), więc wymaga podwójnej ochrony. Źródła: Alexander i in. 2025 (JOEH), Schutt i in. 2025 (AWEH), Balanay i in. 2016 (EHI), Hayden i Zechmann 2009 (NCEJ), DGUV IFA, CIOP-PIB, Wójcik 2015, Billo i in. 2019, Rahimi i in. 2024.