Indywidualne ochronniki słuchu: czy warto je mieć w pracy?

⏱️ Szacowany czas czytania: 12 min

Kluczowe wnioski

Indywidualne ochronniki słuchu brzmią jak szczyt wygody: wkładka odlana według twojego ucha, więc nie wypada i pasuje idealnie. W praktyce odpowiedź na pytanie, czy warto je mieć w pracy, zależy od stanowiska, od tego, kto kupuje i kto kontroluje dopasowanie. Ten tekst porównuje trzy rozwiązania: wkładki formowane z wycisku, rozmiar dobrany z pomiaru ucha oraz gotowe, uniwersalne zatyczki. Jeśli dopiero zaczynasz, zajrzyj najpierw do działu zatyczki do uszu do pracy, a ogólny przegląd typów znajdziesz w tekście o tym, jakie zatyczki do uszu do pracy wybrać.

To nie jest porada prawna ani medyczna. O tym, jakie środki ochrony słuchu są wymagane na twoim stanowisku, decyduje pracodawca na podstawie pomiarów hałasu.

Czym są indywidualne ochronniki słuchu?

Według CIOP-PIB „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie” wkładki przeciwhałasowe (potocznie stopery) dzielą się na kształtowane przez producenta, kształtowane przez użytkownika, czyli najczęściej piankowe, oraz formowane indywidualnie dla użytkownika. Kształt tych ostatnich odpowiada kształtowi zewnętrznego przewodu słuchowego danej osoby, więc nie trzeba ich samodzielnie kształtować przed włożeniem. Są dopasowane wyłącznie do osoby, dla której je wykonano, a lewą i prawą wkładkę oznacza się kolorem lub znakiem, bo nie wolno ich stosować zamiennie.

CIOP-PIB opisuje też wkładki indywidualne z wymiennymi filtrami akustycznymi o różnym tłumieniu (jako przykład podaje filtry o tłumieniu nominalnym 9, 15 i 25 dB), które dobiera się do poziomu dźwięku na stanowisku. To jedna z rzeczy, których zwykła gotowa zatyczka nie oferuje. Wkładki indywidualne wymagają jednak wycisku lub skanu ucha u wykonawcy, a po zalecanym przez producenta czasie użytkowania kontroli, czy nadal przylegają.

Czy formowane z wycisku znaczy lepiej chronione?

Intuicja podpowiada, że dopasowane do ucha musi tłumić lepiej i być wygodniejsze. Dane z pracy nie są tak jednoznaczne. W badaniu NIOSH opublikowanym w Journal of Occupational and Environmental Hygiene 224 ochotników z zakładu produkcyjnego porównywało półindywidualne wkładki wykonane w uchu pracownika z gotowymi zatyczkami dostarczanymi przez zakład. Półindywidualne wkładki nie zostały ocenione jako wygodniejsze od standardowych, a po roku nosiło je około 25% osób, którym je dopasowano. Autorzy zaznaczają, że badanie dotyczyło jednego typu wkładek w jednym zakładzie z hałasem impulsowym, więc nie jest to wyrok dla wszystkich indywidualnych ochronników.

Wniosek jest ostrożny: indywidualne wykonanie nie zastępuje sprawdzenia, czy konkretny ochronnik tłumi wystarczająco i czy da się w nim pracować przez całą zmianę. Dobry ochronnik to ten, który faktycznie nosisz cały czas narażenia na hałas.

Trzy rozwiązania w jednej tabeli

Tabela zestawia wkładki formowane z wycisku, rozmiar dobrany z pomiaru ucha zdjęciem oraz gotowe uniwersalne zatyczki według kryteriów, które liczą się w pracy.

Różnica cen między WorkPRO a wersją z pomiarem ucha to 177 zł − 124 zł = 53 zł. To cena doboru rozmiaru z pomiaru ucha, a nie wkładki formowanej na wymiar.

Jak działa pomiar ucha AR KI Tech?

Przy WorkPRO AR KI Tech z pomiarem ucha (177 zł) nie ma wycisku ani wizyty. Zamawiasz wybrany model, robisz smartfonem zdjęcie lewego i prawego ucha, przesyłasz je, a technologia AR i AI dobiera rozmiar. Pomiar ucha AR KI TECH jest dostępny też jako osobna usługa: pomiar ucha AR KI TECH (60 zł). Ważne jest to, czego to rozwiązanie nie obiecuje. To rozmiar dobrany ze zdjęcia, a nie wkładka odlana z wycisku, więc porównuj je z wkładkami indywidualnymi jak z rozmiarem S lub M, nie jak z wykonaniem na miarę.

Samo tłumienie wynika z konstrukcji ochronnika: WorkPRO ma SNR 24 dB (H 24, M 21, L 19 dB), przebadano go według PN-EN 352-2 w PZT GmbH, a tłumienie rośnie z częstotliwością. To ochronnik pasywny: wszystko cichnie o ok. 24 dB, a głośny sygnał ostrzegawczy pozostaje słyszalny, bo jest głośny. Przy hałasie ustalonym ok. 85–100 dB(A) takie tłumienie jest sensownym punktem wyjścia. Powyżej ok. 100 dB(A) i przy hałasie impulsowym zatyczki zakłada się pod nauszniki, co umożliwia niski profil, a dobór potwierdza pomiar.

Kiedy indywidualne wkładki mają sens?

Naszym zdaniem rozważ wkładki indywidualne, gdy spełnia się co najmniej jeden z warunków. Gotowe zatyczki w odpowiednim rozmiarze nadal nie trzymają się w uchu, mimo że technikę zakładania masz opanowaną (jak włożyć zatyczki do uszu). Potrzebujesz wymiennych filtrów o dobranym tłumieniu. Pracodawca ma program doboru ochronników, w którym dopasowanie jest sprawdzane i kontrolowane. Pracujesz w stałym, umiarkowanym hałasie i zależy ci na komforcie przez wiele godzin.

W pozostałych sytuacjach gotowy i dobrze dobrany ochronnik jest prostszy, tańszy i łatwiejszy do wymiany. Jeśli cię interesuje różnica między wielorazowymi a piankowymi, wejdź do porównania: zatyczki wielorazowe czy piankowe do pracy. Gdy hałas jest bardzo wysoki, zamiast zmieniać typ wkładki, sprawdź podwójną ochronę, o której piszemy w tekście nauszniki czy zatyczki do uszu w pracy.

Podobny dylemat opisujemy poza pracą. O wkładkach dla muzyków przeczytasz w tekście zatyczki dla muzyków na wymiar czy uniwersalne, o motocyklistach w porównaniu zatyczki motocyklowe na wymiar czy uniwersalne, a o nocnym użyciu w artykule zatyczki do uszu na wymiar do spania. Tu zostajemy przy stanowisku pracy i BHP.

Kto płaci i kto decyduje o doborze?

Zgodnie z art. 237⁶ Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed czynnikami szkodliwymi dla zdrowia w środowisku pracy oraz informować o sposobach ich używania. Zgodnie z § 3 tego artykułu środki te muszą spełniać wymagania dotyczące oceny zgodności określone w odrębnych przepisach. W praktyce o tym, czy firma zapłaci za wkładki indywidualne, a nie za standardowe, rozmawiasz z działem BHP, a nie kupujesz ich na własną rękę.

Poziomy hałasu, od których pracodawca ma obowiązki, wynikają z rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318): od progu działania 80 dB pracodawca udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu, a od poziomu NDN 85 dB także nadzoruje ich stosowanie. Szczegóły omawiamy w tekstach o tym, jakie są normy hałasu w pracy, i o tym, jakie są obowiązki pracodawcy przy hałasie. W kwestii dofinansowania: refundacja NFZ dotyczy aparatów słuchowych dla osób z niedosłuchem, a w jej zasadach nie znaleźliśmy pozycji dla ochronników słuchu przed hałasem. Jeśli ktoś obiecuje ci refundację, dopytaj o szczegóły w NFZ.

Jak sprawdzić, czy wkładka ci pasuje?

Niezależnie od typu, kilka zasad jest wspólnych. Zakładaj wkładki czystymi rękami, kontroluj stan wkładek wielorazowych i zastępuj zużyte fabrycznie nowymi, a wkładki indywidualne sprawdzaj pod kątem przylegania, bo kształt przewodu może się zmieniać z wiekiem (CIOP-PIB „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie”). Ochronnik powinien być oznaczony numerem normy EN 352-2:2020, nazwą producenta i znakiem CE wraz z numerem jednostki notyfikowanej. O noszeniu przez całą zmianę piszemy osobno w tekście: czy można nosić zatyczki do uszu cały dzień w pracy, a o różnicy między aktywnymi i pasywnymi w tekście o tym, czy aktywne czy pasywne ochronniki słuchu wybrać. Na pytanie, ile dB ochrony potrzebujesz, odpowiada tekst o tym, ile dB ochrony słuchu potrzebujesz.

Jeśli czujesz ból ucha, masz wydzielinę z ucha albo podrażnienie przewodu słuchowego po noszeniu ochronników, skonsultuj się z lekarzem medycyny pracy lub laryngologiem.

Podsumowanie

Indywidualne ochronniki słuchu warto rozważyć, gdy gotowe zatyczki w dobranym rozmiarze nie trzymają się w uchu albo potrzebujesz wymiennych filtrów, a dopasowanie będzie kontrolowane. Dla większości stanowisk wystarcza gotowy ochronnik z normą PN-EN 352-2: WorkPRO (SNR 24 dB, 124 zł) lub, gdy chcesz mieć dobrany rozmiar, WorkPRO AR KI Tech z pomiarem ucha (177 zł). Całą kategorię znajdziesz w dziale stopery do uszu do pracy.