Aktywne czy pasywne ochronniki słuchu do pracy? Kiedy elektronika ma sens

⏱️ Szacowany czas czytania: 12 min

Kluczowe wnioski

Aktywne ochronniki słuchu brzmią nowocześnie, ale w wielu zakładach wystarczają zwykłe, pasywne. Czym naprawdę różnią się jedne od drugich i kiedy elektronika jest warta swojej ceny? Ten tekst porządkuje kategorie: pasywne zatyczki i nauszniki, ochronniki zależne od poziomu, ochronniki z aktywną redukcją hałasu oraz nauszniki z łącznością. Omawiamy je wyłącznie jako rodzaje sprzętu, bez nazw producentów, na podstawie opracowań CIOP-PIB. Szerszy kontekst znajdziesz w dziale zatyczki do uszu do pracy (czyli stopery do uszu do pracy), a wybór konkretnych modeli omawia poradnik jakie zatyczki do uszu do pracy wybrać.

Pasywny, zależny od poziomu, aktywna redukcja: jak to rozróżnić?

Słowo „aktywne” obejmuje w praktyce kilka różnych technologii i warto je rozdzielić, bo każda robi coś innego. CIOP-PIB wymienia wśród ochronników z układami elektronicznymi trzy rozwiązania: aktywną redukcję hałasu, regulowane tłumienie (transmisję sygnału mowy) oraz łączność radiową lub przewodową. Zdarza się też, że w jednym ochronniku połączono dwie albo trzy z tych technologii (poradnik CIOP-PIB „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie”). Pasywny ochronnik nie ma żadnego z tych układów: ogranicza dopływ dźwięku do ucha samą konstrukcją.

Poniższa tabela zestawia kategorie. Numery norm podajemy tam, gdzie je sprawdziliśmy: PN-EN 352-2 dla wkładek przeciwhałasowych oraz EN 352-4, 352-5, 352-6 i 352-7 dla rozwiązań elektronicznych.

Co robią ochronniki zależne od poziomu?

W ochronniku z tłumieniem zależnym od poziomu na zewnątrz jest mikrofon, a w środku wzmacniacz i głośnik. CIOP-PIB opisuje, że wzmocnienie zależy od poziomu dźwięku na stanowisku: dźwięk cichy jest wzmacniany mocniej niż głośny, więc tłumienie rośnie wraz ze wzrostem poziomu dźwięku. Według tego samego opracowania poprawia to zrozumiałość mowy i percepcję sygnałów ostrzegawczych, a najlepsze warunki dla takich ochronników stwarza hałas o dużej dynamice, czyli z wyraźnymi cichymi przerwami (zasady doboru ochronników słuchu na stronie CIOP-PIB). Funkcja ta występuje zarówno w nausznikach (norma EN 352-4, opis normy EN 352-4 w katalogu EVS), jak i we wkładkach (EN 352-7).

To właśnie ta kategoria, a nie zwykła zatyczka, odpowiada na pytanie „kiedy elektronika ma sens”: gdy hałas jest przerywany i trzeba odbierać dźwięki w przerwach, a w trakcie hałasu mieć ochronę. Gdy hałas jest ciągły, korzyść jest mniejsza, bo cichych przerw po prostu nie ma.

Aktywna redukcja hałasu: co daje, a czego nie

Aktywna redukcja opiera się na nakładaniu fal dźwiękowych przesuniętych w fazie o 180 stopni: układ elektroniczny generuje sygnał w przeciwfazie do hałasu i w ten sposób go ogranicza. Według CIOP-PIB zwiększa to skuteczność tłumienia w zakresie niskich częstotliwości średnio o kilkanaście decybeli w stosunku do przeciętnych, klasycznych nauszników (poradnik CIOP-PIB „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie”). Norma dla takich nauszników to EN 352-5 (opis normy EN 352-5 w katalogu EVS).

Są jednak dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć. Po pierwsze, aktywna redukcja nie zwalnia z doboru tłumienia do hałasu na stanowisku: poziom pod ochronnikiem musisz sprawdzić tak samo jak przy zwykłych zatyczkach. Po drugie, to wyposażenie elektroniczne, które trzeba ładować lub wymieniać w nim baterie. Jeśli myślisz o zwykłych słuchawkach z ANC do muzyki, to osobna kategoria sprzętu, niezwiązana z normami ochronników słuchu EN 352; krótko porównujemy ją w tekście „słuchawki z ANC czy zatyczki”.

Nauszniki z łącznością: dla kogo

Gdy zespół musi porozumiewać się w hałasie, w grę wchodzą nauszniki z komunikacją radiową lub przewodową. CIOP-PIB opisuje takie ochronniki jako rozwiązanie, w którym do komunikacji kilku użytkowników wykorzystuje się transmisję radiową przez dołączone urządzenie lub wbudowane w ochronnik. To funkcja wyłącznie tej kategorii elektronicznej: ani zwykłe pasywne zatyczki, ani nauszniki bez elektroniki nie przesyłają mowy. Jeśli łączność jest wymagana na stanowisku, wybieraj spośród nauszników z łącznością, a nie szukaj jej w zatyczkach pasywnych. Różnice między nausznikami a zatyczkami opisujemy w tekście nauszniki czy zatyczki do uszu w pracy.

Kiedy pasywne zatyczki wystarczą?

Gdy hałas na stanowisku jest stały, nie potrzebujesz łączności radiowej, a zależy ci na lekkim ochronniku bez baterii, pasywne rozwiązanie zwykle wystarcza. Zwróć uwagę na trzy zalety: brak zasilania (nic nie rozładuje się w środku zmiany), prosta obsługa i niski profil, dzięki któremu zatyczki mieszczą się pod innym sprzętem ochronnym. Dodatkowo wkładki douszne mieszczą się w zewnętrznym przewodzie słuchowym, więc nie kolidują z kaskiem ani okularami ochronnymi; ten temat rozwijamy w osobnym tekście o zatyczkach do uszu pod kask i okulary ochronne.

Przykładem takiej kategorii są pasywne zatyczki WorkPRO (SNR 24 dB, 124 zł): wielorazowe zatyczki z hipoalergicznego silikonu z dwiema lamelami, przebadane według PN-EN 352-2 (PZT GmbH), w żółtym kolorze, który łatwo zauważyć. SNR 24 dB (H 24, M 21, L 19) oznacza, że przy hałasie stałym wszystko cichnie o ok. 24 dB. Przy hałasie stałym na poziomie ok. 85–100 dB(A) mieści się to w typowym zakresie doboru. WorkPRO nie ma baterii, układu aktywnej redukcji ani funkcji łączności. Tłumienie rośnie z częstotliwością, a głośny sygnał ostrzegawczy pozostaje słyszalny dlatego, że jest głośny, a nie dlatego, że zatyczka coś przepuszcza. Porównanie wielorazowych zatyczek z piankowymi znajdziesz w tekście zatyczki wielorazowe czy piankowe do pracy. Zatyczki Bollsen to środek ochrony indywidualnej słuchu, nie wyrób medyczny.

Pułapka nadmiernego tłumienia

Więcej tłumienia nie znaczy lepiej. CIOP-PIB wskazuje, że zbyt duże tłumienie może dać uczucie izolacji akustycznej, co powoduje dyskomfort i może skutkować odrzuceniem ochrony, a ochronniki mocno ograniczające hałas równie mocno ograniczają słyszenie sygnałów użytecznych, także ostrzegawczych. Dlatego zaleca, by poziom dźwięku A pod ochronnikami nie był niższy niż 65 dB (poradnik CIOP-PIB „Ochronniki słuchu – dobór i użytkowanie”). Dotyczy to również sprzętu elektronicznego: aktywna redukcja zwiększa tłumienie, więc przy niższych poziomach hałasu może prowadzić do przesadnej izolacji. Jak dopasować poziom ochrony do swojego stanowiska, opisujemy w tekście ile dB ochrony słuchu potrzebujesz.

Podwójna ochrona i inne wyposażenie

Przy bardzo wysokim hałasie stałym (powyżej ok. 100 dB(A)) i przy hałasie impulsowym stosuje się zatyczki pod nausznikami. Nie dodawaj wtedy wartości SNR z opakowań: tłumienie dwóch ochronników noszonych razem nie jest sumą ich liczb. Dobór takiego zestawu powinna potwierdzić służba BHP. WorkPRO ma niski profil i mieści się pod nausznikami, więc można go wykorzystać jako warstwę wewnętrzną, także pod nausznikami z elektroniką, o ile pozwala na to instrukcja nauszników. Jeśli rozważasz rozwiązanie dopasowane do ucha, zajrzyj do tekstu o indywidualnych ochronnikach słuchu.

Aktywne czy pasywne: szybka ściąga

Wybierz pasywne zatyczki lub nauszniki, gdy hałas jest stały, nie potrzebujesz łączności, a liczy się lekkość i brak baterii. Sięgnij po ochronniki zależne od poziomu, gdy hałas jest przerywany i o dużej dynamice. Rozważ aktywną redukcję, gdy w hałasie dominują niskie częstotliwości. Wybierz nauszniki z łącznością, gdy zespół musi rozmawiać w hałasie. Jeśli jeździsz też motocyklem i zastanawiasz się nad słuchawkami z aktywną redukcją, zobacz zatyczki czy słuchawki z aktywną redukcją na motocykl. Pełniejszy przegląd typów ochrony słuchu znajdziesz w dziale zatyczki do uszu do pracy. Informacje podajemy na podstawie opracowań CIOP-PIB; dobór ochronników skonsultuj ze służbą BHP, a w razie wątpliwości dotyczących zdrowia z lekarzem medycyny pracy.