Ile dB ochrony słuchu potrzebujesz? Jak dobrać ochronniki słuchu do poziomu hałasu

⏱️ Szacowany czas czytania: 14 min

Kluczowe wnioski

„Ile decybeli powinny tłumić zatyczki?” to pytanie, na które w sklepie dostajesz zwykle odpowiedź „im więcej, tym lepiej”. To najkrótsza droga do ochronnika, którego po godzinie zdejmujesz. Dobry dobór zaczyna się od hałasu, który masz wokół siebie, a nie od największej liczby na opakowaniu.

W tym przewodniku dostajesz regułę, tabelę i obliczenie krok po kroku, oparte na polskich źródłach: normie PN-EN 458:2016 i opracowaniach CIOP-PIB. Reguła działa od hali po warsztat w garażu, a pełny przegląd rozwiązań do pracy znajdziesz w naszym zestawieniu: zatyczki do uszu do pracy. Jeśli dopiero wybierasz model, pomoże Ci też tekst „jakie zatyczki do uszu do pracy wybrać”.

Ile dB ochrony słuchu potrzebujesz? Zasada 65–80 dB(A)

Dobrany ochronnik tłumi hałas tak, żeby pod nim zostało 65–80 dB(A). Zgodnie z opisem CIOP-PIB norma PN-EN 458:2016 przyjmuje, że poziom dźwięku A pod ochronnikiem nie powinien być większy niż 80 dB, a ze względu na komfort i bezpieczeństwo nie niższy niż 65 dB. Górna granica wynika z danych, według których ryzyka uszkodzenia słuchu nie ma, gdy hałas pod ochronnikiem nie przekracza 80 dB(A). Źródłem jest strona CIOP-PIB o zasadach doboru ochronników słuchu.

Z tego wynika prosty rachunek. Od poziomu hałasu odejmij 80, żeby dostać minimum tłumienia, i odejmij 65, żeby dostać maksimum. Przy hałasie 95 dB(A) szukasz więc tłumienia 15–30 dB, przy 100 dB(A) tłumienia 20–35 dB, a przy 85 dB(A) tylko 5–20 dB. Wszystko powyżej tego okna nie dodaje bezpieczeństwa, tylko zabiera Ci kontakt z otoczeniem.

Dla przepisów liczy się jeszcze jedno. Narażenie indywidualne pracownika, czyli według rozporządzenia rzeczywisty poziom po uwzględnieniu tłumienia ochronnika, nie może przekroczyć NDN, a dla hałasu ustalonego jest to 85 dB. Zalecane 80 dB(A) daje więc margines względem granicy prawnej, a nie zastępuje jej.

Od ilu decybeli potrzebujesz ochronnika słuchu?

W Polsce rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. wyznacza próg działania na poziomie 80 dB (poziom ekspozycji odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy). Gdy hałasu nie da się wyeliminować środkami ochrony zbiorowej lub organizacją pracy, a hałas przekracza próg działania, pracodawca udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu. Przy osiągnięciu lub przekroczeniu NDN udostępnia je i nadzoruje prawidłowość ich stosowania. Co z tego wynika dla firmy, opisujemy w tekście o obowiązkach pracodawcy przy hałasie.

Wartości NDN dla hałasu to 85 dB (poziom ekspozycji odniesiony do 8 godzin pracy), 115 dB (maksymalny poziom dźwięku A) i 135 dB (szczytowy poziom dźwięku C); wszystkie obowiązują jednocześnie, a tekst znajdziesz w rozporządzeniu o NDS i NDN czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Szczegółowo omawiamy je w tekście o tym, jakie są normy hałasu w pracy. To przewodnik, nie porada prawna.

Tabela doboru: jakie tłumienie przy jakim hałasie?

Poniższa tabela przekłada regułę 65–80 dB(A) na konkretne poziomy hałasu ustalonego. Kolumna „tłumienie” to przykład rachunku „poziom minus 80” do „poziom minus 65”, a ostatnia kolumna pokazuje, jak wypada w niej WorkPRO o SNR 24 dB, liczone tą samą arytmetyką (poziom C minus SNR, tu przyjęto poziom C równy poziomowi A).

Dolny brzeg zakresu wymaga uczciwego komentarza. Przy hałasie 85–88 dB(A) arytmetyka dałaby 61–64 dB pod zatyczką, czyli poniżej 65. Realne dopasowanie w uchu zwykle odbiega od laboratoryjnego, więc w praktyce różnica jest mniejsza, ale to już strefa, w której lżejszy ochronnik jest rozsądniejszy. Jeśli nie znasz poziomu hałasu, zacznij od jego ustalenia, o czym piszemy w tekście „ile decybeli mają maszyny i narzędzia”.

Jak dobrać ochronnik: metody SNR, HML i pasm oktawowych

Dla hałasu ustalonego norma PN-EN 458:2016 opisuje trzy metody doboru, które różnią się dokładnością: metodę pasm oktawowych (dokładną), metodę HML (przybliżoną) i metodę SNR (szacunkową). Wszystkie szukają odpowiedzi na to samo pytanie, czyli jaki będzie poziom dźwięku A pod ochronnikiem. Opis każdej z nich podaje CIOP-PIB w zasadach doboru ochronników słuchu.

Metoda SNR jest najprostsza: poziom A pod ochronnikiem to poziom dźwięku C na stanowisku minus SNR. Jest też najmniej dokładna, bo jedna liczba nie opisuje, jak hałas rozkłada się na częstotliwości. Co dokładnie oznacza SNR i czym różni się od amerykańskiego NRR, wyjaśniamy w dwóch osobnych tekstach: jak czytać wskaźnik SNR oraz SNR i NRR: ile decybeli naprawdę tłumią zatyczki. Tutaj nie powtarzamy ich, tylko używamy.

Przykład obliczenia: WorkPRO, wartości H 24 / M 21 / L 19

WorkPRO (SNR 24 dB, 124 zł) to pasywne, wielorazowe zatyczki douszne o wartościach H 24, M 21 i L 19 dB, badane według PN-EN 352-2 przez PZT GmbH. Załóżmy hałas z przykładowego stanowiska: poziom dźwięku A 96 dB i poziom dźwięku C 99 dB. To liczby przykładowe do ćwiczenia, nie pomiar.

Metoda SNR daje 99 − 24 = 75 dB pod zatyczką. Metoda HML zaczyna od różnicy C − A, tu 3 dB, czyli więcej niż 2 dB, więc stosuje się wzór opisany przez CIOP-PIB w metodzie HML: PNR = M − (M − L) × (L_C − L_A − 2) / 8. Podstawiamy: 21 − (21 − 19) × (3 − 2) / 8 = 20,75 dB, więc poziom A pod zatyczką to 96 − 20,75 ≈ 75 dB. Oba wyniki mieszczą się w oknie 65–80 dB(A).

Różnica wychodzi przy hałasie z dużym udziałem niskich częstotliwości. Dla poziomu A 96 dB i poziomu C 104 dB metoda SNR daje 104 − 24 = 80 dB, czyli dokładnie granicę, a HML: PNR = 21 − 2 × (8 − 2) / 8 = 19,5 dB, więc 96 − 19,5 ≈ 77 dB. HML jest dokładniejsza, bo uwzględnia, że tłumienie nie jest takie samo w każdym paśmie. U WorkPRO rośnie ono z częstotliwością, od ok. 22 dB przy 63 Hz do ok. 35 dB przy 8 kHz, więc przy hałasie niskoczęstotliwościowym lepiej patrzeć na L i M niż na samo SNR.

Co przy hałasie powyżej 100 dB(A) i hałasie impulsowym?

Powyżej ok. 100 dB(A) pojedyncze zatyczki o tłumieniu 24 dB nie schodzą stabilnie do 80 dB, więc stosuje się podwójną ochronę: nauszniki na zatyczki. WorkPRO ma niski profil i mieści się pod nausznikami. Tłumienie takiego zestawu nie sumuje się liniowo, więc nie dodawaj liczb z opakowań, tylko dobierz je według danych producentów i zaleceń BHP. Porównanie obu typów ochronników opisujemy w tekście „nauszniki czy zatyczki do uszu w pracy”.

Osobna kategoria to hałas impulsowy, czyli krótkie, bardzo głośne zdarzenia, takie jak uderzenie młota kuźniczego czy wybuch. CIOP-PIB w opisie ochronników pasywnych wskazuje, że informacje o tłumieniu podawane użytkownikowi dotyczą hałasu ustalonego, a dla impulsowego opisuje się uproszczone szacowanie z załącznika B normy PN-EN 458:2016. Wniosek praktyczny: przy takich źródłach nie opieraj się na SNR, tylko na pomiarze szczytowego poziomu dźwięku C i specjalistycznym doborze.

Nadmierna ochrona i sygnały ostrzegawcze

Dolna granica 65 dB(A) nie jest kaprysem. Według CIOP-PIB zbyt duże tłumienie powoduje poczucie izolacji akustycznej, co stwarza dyskomfort i może skutkować odrzuceniem ochrony. Ochronniki, które mocno ograniczają hałas, równie mocno ograniczają słyszenie sygnałów użytecznych, a nawet chwilowe zdjęcie ochronnika w hałasie może zniweczyć cały efekt ochronny (źródło: CIOP-PIB).

Co z sygnałami ostrzegawczymi? WorkPRO to pasywna zatyczka: ścisza wszystko o ok. 24 dB. Sygnał ostrzegawczy pozostaje słyszalny, bo jest głośny, a nie dlatego, że filtr go przepuszcza. Dlatego nie obiecujemy, że w zatyczkach usłyszysz polecenia lepiej, tylko że przy dobrze dobranym tłumieniu dźwięk alarmu wciąż do Ciebie dotrze. Jeśli pracujesz tam, gdzie liczy się każdy sygnał, rozważ ochronniki zależne od poziomu hałasu, które opisujemy osobno, i omów wybór ze służbą BHP.

Ile dB ochrony w codziennych sytuacjach?

Reguła 65–80 dB(A) działa nie tylko w pracy. Poniżej krótki przewodnik po sytuacjach spoza zakładu, bez tabeli decybeli, bo ta należy do osobnych tekstów. Zawsze pytaj o to samo: ile hałasu jest wokół i do jakiego poziomu chcesz zejść.

• Koncert: celem nie jest maksimum tłumienia, bo chcesz nadal słyszeć muzykę, tylko ciszej. Poziomy i dobór opisujemy w tekście: ile decybeli ma koncert.
• Dojazdy motocyklem: poziom wyznacza wiatr pod kaskiem, a nie silnik. Dobór według SNR, H, M i L rozpisaliśmy w tekście wskaźnik SNR zatyczek motocyklowych.
• Majsterkowanie: elektronarzędzia traktuj jak mały zakład pracy. Najpierw ustal poziom (dane producenta narzędzia, miernik), potem użyj tabeli z tego tekstu. Poziomy dla maszyn zbieramy w tekście „ile decybeli mają maszyny i narzędzia”.
• Szkoła: pomiary z polskich szkół pokazują, że w klasie jest zwykle poniżej 80 dB, więc zatyczki zwykle nie są potrzebne. Szczegóły: hałas w szkole i słuch nauczyciela.
• Sen: do spania najważniejsze są komfort w pozycji leżącej i dopasowanie, a maksymalne tłumienie rzadko jest celem. Przegląd znajdziesz w przewodniku zatyczki do uszu do spania.
• Sylwester: huk petard to hałas impulsowy, do którego wskaźnika SNR się nie stosuje, a najpewniejszą ochroną jest odległość od źródła. Szczegóły w tekście „ile decybeli ma petarda”.

Pytanie, od jakiego poziomu hałas przestaje być obojętny dla słuchu, rozwija tekst „ile decybeli jest szkodliwe dla słuchu”. Jeśli po hałasie utrzymuje się dyskomfort w uszach, skonsultuj się z lekarzem lub laryngologiem. Co się dzieje po latach pracy bez ochrony, opisujemy w tekście skutki pracy w hałasie bez ochronników słuchu.

Jaki ochronnik wybrać? Podsumowanie

Dobór zaczyna się od hałasu, nie od produktu. Ustal poziom (dB(A), a najlepiej też dB(C)), odejmij 80 i 65, żeby dostać okno tłumienia, i sprawdź, czy wartości SNR oraz H, M i L z etykiety w nie trafiają. Jeśli wychodzi poniżej 65, masz nadmierną ochronę; jeśli powyżej 80, za mało.

WorkPRO to nasza propozycja na hałas ustalony w zakresie ok. 85–100 dB(A): wielorazowe zatyczki z hipoalergicznego silikonu, z dwiema lamelami, w widocznym żółtym kolorze, niskoprofilowe, więc mieszczą się pod nausznikami. To dobry punkt wyjścia, gdy szukasz hasła „stopery do uszu do pracy”, a przy hałasie powyżej ok. 100 dB(A) pracujesz w podwójnej ochronie. Jeśli chcesz rozmiar dobrany do ucha, WorkPRO AR KI Tech (177 zł) ma rozmiar dobierany na podstawie pomiaru ucha zdjęciem. Zanim zaczniesz, przeczytaj, jak włożyć zatyczki do uszu, bo najlepszy dobór niewiele da przy źle założonym ochronniku. Zasada na koniec jest jedna: dobieraj tłumienie do hałasu, nie do największej liczby na opakowaniu.