Ucho surfera (egzostoza przewodu słuchowego): co warto wiedzieć

⏱️ Szacowany czas czytania: 11 min

Key Takeaways

Zimne morze, wiatr i długie sesje w wodzie to codzienność nie tylko surferów. Podobnie wygląda sezon morsów, pływaków na wodach otwartych i kajakarzy, także nad Bałtykiem. Długofalowy skutek takiej ekspozycji bywa niewidoczny przez lata: w przewodzie słuchowym mogą powoli narastać wyrośla kostne, znane jako ucho surfera, a medycznie jako egzostoza przewodu słuchowego. W tym artykule opisujemy, czym jest to zjawisko, co o jego częstości mówią badania i kiedy zgłosić się do laryngologa. Piszemy też o tym, jak zatyczki do uszu do wody pomagają utrzymać zimną wodę z dala od ucha, bez obietnic, których żadne badanie nie potwierdza.

Ten tekst nie zastępuje konsultacji. Rozpoznanie egzostozy i decyzja o ewentualnym leczeniu, także operacyjnym, należą do laryngologa.

Czym jest ucho surfera (egzostoza przewodu słuchowego)?

Egzostoza przewodu słuchowego zewnętrznego to łagodny rozrost tkanki kostnej w kostnej części przewodu słuchowego. Wyrośla mogą występować pojedynczo lub w większej liczbie i stopniowo zwężają światło przewodu. Serwis medyczny mp.pl opisuje je wśród patologii przewodu słuchowego i zaznacza, że przyczyny ich powstania nie są do końca jasne, choć często występują u osób uprawiających sporty wodne.

Autorzy badań nad surferami wiążą egzostozę z powtarzaną ekspozycją na zimną wodę i wiatr. Nazwa „ucho surfera” przyjęła się, bo to właśnie wśród surferów zmiany opisywano najczęściej, ale mechanizm nie zależy od dyscypliny. Liczy się to, jak często i jak długo ucho ma kontakt z zimnym środowiskiem.

Zwężony przewód może słabiej odprowadzać wodę i woskowinę. Dlatego osoby, u których lekarz stwierdził egzostozę, opisują czasem zaleganie wody w uchu, uczucie zatkania, nawracające stany zapalne albo pogorszenie słuchu. Objawy te nie są swoiste: mogą mieć też zupełnie inne przyczyny, więc same w sobie niczego nie przesądzają.

Co mówią badania o częstości ucha surfera?

W często cytowanym badanie Kroon i współpracowników z 2002 roku badano 202 aktywnych surferów. Egzostozę stwierdzono u 38% z nich. Ryzyko było istotnie wyższe u osób surfujących głównie w chłodniejszych wodach, a każdy kolejny rok surfowania zwiększał je o około 12%. Badanie opisuje związek statystyczny w tej konkretnej grupie, nie pewność, że zmiany powstaną u każdego, kto spędza czas w zimnej wodzie.

Z kolei badanie Simas i współpracowników z 2021 roku objęło 85 surferów z ciepłych wód Gold Coast w Australii. Egzostozę stwierdzono u 71,8% z nich, a autorzy zauważają, że zimna woda (poniżej 19 °C) jest często wskazywana jako czynnik ryzyka, ale zmiany występują również w cieplejszym środowisku. Różnice między tymi wynikami pokazują, że na obraz zmian wpływają metodologia, wiek i staż badanych. Nie warto więc opierać się na jednej liczbie ani szukać „własnego” procentu ryzyka w internecie.

Ucho surfera a ucho pływaka: czym się różnią?

Oba hasła brzmią podobnie i łączy je kontakt z wodą, ale to dwa różne problemy. Ucho pływaka (zapalenie ucha zewnętrznego) to stan zapalny skóry przewodu słuchowego, który zwykle rozwija się w ciągu kilku dni i wymaga oceny lekarza. Ucho surfera to zmiana strukturalna, kostna, która narasta przez lata.

Jak uniknąć zapalenia ucha po pływaniu, opisujemy w poradniku ucho pływaka: jak utrzymać wodę z dala od ucha, a jeśli po basenie boli ucho, zajrzyj do artykułu ból ucha po basenie.

Kto jest narażony na ucho surfera w Polsce?

Mechanizm opisywany w literaturze nie zna granic dyscyplin, więc ta sama ekspozycja dotyczy wielu osób: surferów i kitesurferów (Hel, Bałtyk), windsurferów, morsów, którzy zimą regularnie wchodzą do wody, pływaków na wodach otwartych oraz kajakarzy i wioślarzy. O sezonie zimnych kąpieli piszemy osobno w artykule o tym, jak chronić uszy podczas pływania w zimnej wodzie (morsowanie), a o sprzęcie dla osób na desce w tekście o zatyczkach do uszu dla surferów.

Samo zainteresowanie zimną wodą nie oznacza, że ktoś ma egzostozę. Chodzi o to, żeby wiedzieć, że ucho w zimnym, wietrznym środowisku to ucho narażone, i traktować je jak część wyposażenia, o które warto zadbać.

Czy zatyczki do uszu pomagają przy uchu surfera?

Uczciwa odpowiedź brzmi: pomagają w jednej, konkretnej rzeczy. Dobrze dopasowane zatyczki do uszu (czyli popularne stopery do wody) pomagają utrzymać zimną wodę z dala od przewodu słuchowego. Nie ma natomiast badania, które pozwalałoby obiecać, że noszenie zatyczek zapobiega egzostozie lub zmniejsza jej ryzyko. We wspomnianym badaniu z Gold Coast tylko niewielka część surferów regularnie stosowała sprzęt ochronny, a autorzy nie znaleźli wystarczających dowodów na związek między jego używaniem a obecnością czy nasileniem zmian. Dlatego w Bollsen nie składamy takich obietnic.

To, co możemy powiedzieć, jest proste i wynika ze sposobu działania zatyczek: mniej zimnej wody w uchu oznacza po prostu mniej zimnej wody w uchu. To praktyczna wygoda podczas treningu, a dla wielu osób także sygnał, że o ucho warto dbać systematycznie.

Watersafe+ to zatyczki do uszu do pływania z silikonu medycznego, z dwoma kołnierzami, hydrofobowe (odpychające wodę) i wielokrotnego użytku. Kosztują 124 zł. Są przeznaczone do pływania i sportów wodnych przy powierzchni wody, takich jak pływanie, kajaki czy snorkeling. Nie są sprzętem do nurkowania: zmiany ciśnienia pod wodą to sprawa dla lekarza i certyfikowanego sprzętu nurkowego.

Dobór rozmiaru ma duże znaczenie: zbyt duża zatyczka uciska przewód, a zbyt mała łatwo się przesuwa przy ruchu. Zatyczki nie powinny powodować bólu ani uczucia nadmiernego ucisku. Jeśli czujesz dyskomfort, wyjmij je i skonsultuj się z lekarzem. Różnice między materiałami opisujemy w artykule rodzaje zatyczek do uszu do pływania, a ogólny przegląd znajdziesz w poradniku najlepsze zatyczki do uszu do pływania. Zatyczki do pływania na wodach otwartych i pytanie, czy zatyczki do uszu do pływania są bezpieczne, omawiamy w osobnych tekstach.

Kiedy iść do laryngologa?

Umów wizytę u laryngologa, jeśli po pływaniu lub surfowaniu regularnie zalega woda, ucho wydaje się zatkane, wracają stany zapalne albo słuch wyraźnie się pogarsza. Na wizytę warto zgłosić się także wtedy, gdy od lat spędzasz dużo czasu w zimnej wodzie i chcesz po prostu sprawdzić stan przewodów, nawet bez objawów. Lekarz może obejrzeć przewód słuchowy, rozpoznać ewentualne zmiany i ocenić, czy wymagają obserwacji, czy innego postępowania.

Decyzja o leczeniu, w tym o ewentualnym zabiegu, należy wyłącznie do laryngologa. Nie próbuj samodzielnie usuwać wody, woskowiny ani niczego z przewodu: nie używaj patyczków, palców ani domowych metod. Wskazówki dotyczące bezpiecznego osuszania uszu znajdziesz w artykule jak usunąć wodę z ucha po basenie.

Najważniejsze w skrócie

Ucho surfera to egzostoza przewodu słuchowego: łagodne wyrośla kostne, które badacze wiążą z wieloletnią ekspozycją na zimną wodę i wiatr. Dotyczy nie tylko surferów. Liczby z badań opisują konkretne grupy i są różne. Zatyczki do uszu pomagają utrzymać zimną wodę z dala od przewodu, ale nie obiecujemy, że zmieniają ryzyko egzostozy. W razie objawów, wątpliwości lub pytań o leczenie zgłoś się do laryngologa. Więcej o sprzęcie do sportów wodnych znajdziesz w naszym centrum wiedzy: zatyczki do uszu do wody.