Ucho pływaka u dziecka: objawy, kiedy do lekarza i co mogą zrobić rodzice

Key Takeaways

Po wakacjach nad jeziorem albo serii lekcji pływania wielu rodziców zna ten scenariusz: dziecko skarży się na swędzące ucho, potem na ból, a w gabinecie słyszymy „ucho pływaka”. Wystarczy kilka dni z bólem, żeby opuścić zajęcia na basenie i zepsuć sobie sen. Dobra wiadomość jest taka, że wiele można zrobić już na poziomie codziennych nawyków: osuszać uszy, nie używać patyczków i pilnować, żeby woda nie zalegała w przewodzie słuchowym. Poniżej wyjaśniamy, czym jest to schorzenie, po czym je rozpoznać, kiedy iść do lekarza i jak pomóc dziecku utrzymać wodę z dala od uszu. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza.

Czym jest ucho pływaka i dlaczego dotyczy dzieci częściej niż dorosłych?

Ucho pływaka, czyli zapalenie ucha zewnętrznego, to stan zapalny skóry wyścielającej przewód słuchowy zewnętrzny. Do jego powstania sprzyja woda, która zalega w uchu: w ciepłym i wilgotnym środowisku łatwiej rozwijają się bakterie. Jest to coś innego niż zapalenie ucha środkowego, które znamy z infekcji górnych dróg oddechowych. To drugie toczy się za błoną bębenkową, a ucho pływaka dotyczy skóry przewodu, przed bębenkiem.

U dzieci przewody słuchowe są węższe niż u dorosłych, więc woda gorzej z nich odpływa po pływaniu. Skóra w przewodzie jest też delikatna, a naturalna, lekko kwaśna powłoka ochronna łatwiej ulega zaburzeniu, gdy ucho długo pozostaje wilgotne. Szczegółowy opis tego stanu u dzieci znajdziesz m.in. na stronie American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org).

Jakie są pierwsze objawy ucha pływaka u dziecka?

Pierwszym sygnałem jest zwykle swędzenie w głębi ucha, często razem z uczuciem zatkania. Pojawia się po kontakcie z wodą: po lekcji pływania, kąpieli albo dniu w aquaparku. Ten etap łatwo zbagatelizować jako „wodę w uchu”. Wskazówką, że chodzi o przewód zewnętrzny, jest ból przy delikatnym naciśnięciu chrząstki przed otworem ucha (tzw. kozioł) lub przy pociągnięciu za płatek ucha. Taki ból zwykle nie występuje przy zapaleniu ucha środkowego. Opis tej różnicy dla rodziców znajdziesz też w materiale Nemours KidsHealth. To jednak tylko wskazówka, a nie diagnoza.

Objawy mogą narastać. Na początku dziecko mówi tylko o swędzeniu, a przy wejściu do przewodu widać lekkie zaczerwienienie. Później ból się nasila, może pojawić się przezroczysta lub żółtawa wydzielina, a przewód zaczyna puchnąć. Przy ciężkim przebiegu przewód może być prawie zamknięty, a ból stały.

Jak powstaje ucho pływaka?

Wszystko zaczyna się od wody, która nie wypływa z przewodu słuchowego w ciągu kilku godzin po pływaniu. Powstaje ciepłe, ciemne i wilgotne środowisko, w którym łatwo rozwijają się bakterie. Przewód słuchowy ma własną ochronę: woskowina nadaje skórze lekko kwaśny odczyn, który utrudnia rozwój drobnoustrojów. Częsty kontakt z wodą może tę warstwę stopniowo osłabiać.

Woda z jezior i rzek zwykle zawiera więcej drobnoustrojów niż woda w basenie, więc przy kąpielach w naturalnych zbiornikach warto szczególnie pamiętać o osuszaniu uszu. Większe ryzyko mają też dzieci ze skłonnością do egzemy lub innych chorób skóry, bo ich bariera skórna jest osłabiona jeszcze przed kontaktem z wodą.

Dodatkowym czynnikiem są patyczki higieniczne. Przewód słuchowy sam się oczyszcza, a woskowina go chroni. Patyczek wpycha ją głębiej, może podrażnić delikatną skórę i zaburzyć jej naturalną ochronę. Laryngolodzy są w tej sprawie zgodni: do ucha dziecka nic nie wkładamy.

Jak wygląda leczenie ucha pływaka u dziecka?

Leczenie należy do lekarza. Po obejrzeniu przewodu słuchowego lekarz zdecyduje, czy dziecko potrzebuje kropli do uszu (często zawierają antybiotyk, czasem także składnik przeciwzapalny) i jak długo je stosować. Dawkowanie i czas kuracji ustala lekarz, dlatego nie ma sensu podawać dziecku kropli „z domowej apteczki”. Ogólny opis diagnostyki i leczenia znajdziesz w haśle MedlinePlus o uchu pływaka.

W czasie kuracji dziecko zwykle powinno zrobić przerwę w pływaniu, bo powrót do wody przed wygojeniem to częsty powód nawrotów. Nie próbuj osuszać ucha patyczkiem ani wlewać niewiadomych preparatów: przy uszkodzonym bębenku może to zaszkodzić. O tym, jak łagodzić dyskomfort dziecka w pierwszych dniach (np. czy podać lek przeciwbólowy), zapytaj lekarza, bo dobór leku zależy od wieku i masy ciała. Więcej o tym, jak podchodzić do bólu ucha u dziecka, znajdziesz w naszym poradniku o bólu ucha u dziecka.

Kiedy iść do lekarza i jak długo trwa ucho pływaka?

Do lekarza warto zgłosić się już przy pierwszych objawach bólu. Ucho pływaka zwykle nie ustępuje samo i bez właściwej opieki może się nasilać, inaczej niż niektóre zapalenia ucha środkowego, o których rodzice słyszą, że „same przejdą”. Czas powrotu do zdrowia zależy od nasilenia i od tego, jak szybko rozpoczęto kurację, dlatego plan ustalaj z lekarzem.

Zgłoś się tego samego dnia, jeśli dziecko ma gorączkę razem z bólem ucha, jeśli ucho lub skóra za nim jest widocznie opuchnięta i zaczerwieniona, albo jeśli dziecko nie chce jeść, bo żucie sprawia ból. Takie objawy mogą oznaczać, że stan zapalny wychodzi poza przewód słuchowy. Przy samym swędzeniu, bez bólu, rozsądnie jest przez dobę zadbać o osuszanie ucha i unikanie wody, a potem ocenić, czy objawy ustępują.

Czy ucho pływaka może uszkodzić słuch dziecka?

Ucho pływaka zwykle nie prowadzi do trwałej utraty słuchu. Gdy przewód puchnie, dziecko może słyszeć gorzej, bo dźwięk gorzej do niego dociera. Zwykle jest to przytłumienie przejściowe i ustępuje, gdy obrzęk się cofnie. Nie oznacza to uszkodzenia ucha wewnętrznego. Stan dotyczy przewodu zewnętrznego, a nie ślimaka czy nerwu słuchowego.

Jeśli dziecko ma kilka epizodów w jednym sezonie albo objawy pojawiają się szybko nawet po krótkim kontakcie z wodą, warto skonsultować się z laryngologiem. O tym, jaki hałas faktycznie zagraża słuchowi dzieci, przeczytasz w artykule bezpieczny poziom hałasu dla dziecka. Jeśli martwi Cię to, że dziecko gorzej słyszy, zobacz też listę sygnałów w poradniku objawy uszkodzenia słuchu u dziecka.

Jak chronić dziecko przed uchem pływaka? Co mogą zrobić rodzice

Nie ma sposobu, który daje stuprocentową gwarancję, ale kilka prostych nawyków ogranicza czynniki ryzyka. Po pierwsze, po wyjściu z wody pochyl głowę dziecka na bok, żeby woda mogła wypłynąć z ucha. Po drugie, delikatnie osusz zewnętrzną część ucha rogiem miękkiego ręcznika. Po trzecie, zrezygnuj z patyczków higienicznych. Po czwarte, jeśli dziecko pływa często, rozważ zatyczki do pływania, które zakłada się przed wejściem do wody.

Zatyczki działają, zanim woda dostanie się do ucha, więc to jedyny z tych sposobów, który pomaga utrzymać wodę z dala od przewodu słuchowego od samego początku. Pozostałe nawyki dotyczą wilgoci, która już się tam znalazła. Żaden z nich nie zastępuje porady lekarza, a zatyczki nie są lekarstwem ani gwarancją.

Jeśli dziecko ma założone dreny wentylacyjne, nie stosuj żadnych domowych kropli ani płukania. Zasady kąpieli i pływania ustala laryngolog. Wielu laryngologów zaleca w takiej sytuacji zatyczki przy kąpieli w jeziorze czy morzu i przy zanurzaniu głowy, ale zawsze stosuj się do zaleceń własnego lekarza. Szczegóły znajdziesz w artykułach pływanie z drenami wentylacyjnymi u dziecka oraz woda w uchu z drenami u dziecka.

Czy zatyczki do uszu pomagają przy pływaniu z dzieckiem?

Zatyczki do pływania zaprojektowane dla dzieci i zakładane przed każdym wejściem do wody pomagają utrzymać wodę z dala od przewodu słuchowego. Tym samym ograniczają jeden z czynników, które sprzyjają uchu pływaka. Nie są lekiem i nie zastępują osuszania uszu ani wizyty u lekarza, ale mogą być sensownym elementem „pływackiego zestawu” dziecka, które często bywa na basenie. Jeśli dziecko miało już taki epizod, zapytaj lekarza, czy zatyczki będą dla niego dobrym wyborem.

Ważny jest materiał. Pianka chłonie wodę, zamiast ją odpychać, więc nie nadaje się do pływania. Silikon odpycha wodę i dobrze się do tego nadaje. Bollsen Kidz+ to zatyczki z miękkiego silikonu klasy medycznej, bez BPA, PVC, lateksu i kadmu, z hydrofobowym (odpychającym wodę) silikonem, przeznaczone dla dzieci od 3. roku życia. Tłumią hałas o 24 dB SNR (norma EN 352-2), więc przy okazji wyciszają gwar na hali basenowej. Kosztują 124,00 zł. Przeznaczone są do pływania przy powierzchni, a nie do nurkowania. Starsze dzieci i rodzice mogą wybrać Watersafe+. Pełniejszy przewodnik po zatyczkach do pływania dla dzieci, w tym dobór rozmiaru, znajdziesz w tekście zatyczki do uszu na basen dla dzieci, a ogólne bezpieczeństwo zatyczek w artykule czy zatyczki do uszu są bezpieczne dla dzieci. Całość tematu opisaliśmy na stronie zatyczki do uszu do wody.

Dla młodszych dzieci, poniżej 3. roku życia, zatyczek nie stosujemy, bo mała zatyczka, która się poluzuje, może stanowić ryzyko zadławienia. W takiej sytuacji najlepiej porozmawiać z pediatrą o sposobach ochrony uszu w wodzie.

Ucho pływaka jest jednym z najbardziej przewidywalnych letnich problemów u dzieci w wieku szkolnym i da się wiele zrobić, by ograniczyć ryzyko. Jeśli dziecko ma swędzenie razem z bólem przy pociąganiu za ucho, nie czekaj i umów wizytę u lekarza. Pomocą mogą być także zatyczki do pływania zakładane przed każdym wejściem do wody oraz proste nawyki po wyjściu z basenu. Jeśli szukasz ogólnego przeglądu, zajrzyj do przewodnika najlepsza ochrona słuchu dla dzieci. Przy szumach usznych lub innych dolegliwościach słuchu u dziecka najlepiej skonsultować się z laryngologiem; więcej o tym piszemy w poradniku o szumach usznych u dzieci.