Bezpieczny poziom hałasu dla dziecka: ile decybeli to za dużo?

Najważniejsze informacje

Każdy rodzic choć raz dał dziecku tablet ze słuchawkami na długą podróż samochodem i nie zastanawiał się nad tym ani chwili. Większość z nas zabrała dzieci na urodziny, mecz albo pokaz fajerwerków, nie sprawdzając, jak jest tam głośno. Trudno się dziwić. Hałas jest niewidzialny. Nie zostawia śladu, a szkody w słuchu dziecka narastają po cichu przez miesiące i lata, na długo, zanim ktokolwiek coś zauważy.

Jaki więc poziom hałasu jest bezpieczny dla dziecka? Według Światowej Organizacji Zdrowia dzieci nie powinny być długo narażone na dźwięki głośniejsze niż 75 dB. To mniej niż 80 dB przyjmowane dla dorosłych, a różnica wynika z budowy dziecięcego ucha. Poniżej wyjaśniamy, ile decybeli to naprawdę dużo, jak liczyć bezpieczny czas i kiedy sięgnąć po ochronę słuchu dla dzieci.

Dlaczego uszy dzieci są bardziej narażone na hałas niż uszy dorosłych?

Uszy dzieci są bardziej podatne na uszkodzenia słuchu wywołane hałasem, bo mają mniejsze kanały słuchowe niż dorośli. W mniejszym kanale ta sama fala dźwiękowa wytwarza większe ciśnienie na bębenek i delikatne komórki rzęsate ucha wewnętrznego. Dźwięk, który dla stojącego obok dorosłego ma 85 dB, w uchu dziecka brzmi głośniej i niesie więcej energii.

Komórki rzęsate w ślimaku zamieniają drgania dźwięku w impulsy elektryczne, które nerw słuchowy przekazuje do mózgu. Raz uszkodzone, nie odrastają. Organizm nie ma dla nich zamienników. Gdy ubędzie ich dostatecznie dużo, utrata słuchu staje się trwała.

Jako pierwsze od hałasu giną komórki odpowiedzialne za wysokie dźwięki. Dlatego wczesny ubytek słuchu objawia się trudnością w rozumieniu spółgłosek takich jak „s”, „f” i „t”, a nie nagłą głuchotą. Dziecko może stracić sporo w zakresie wysokich częstotliwości i nadal świetnie reagować na dźwięki w cichym pokoju. Właśnie dlatego tak łatwo to przeoczyć.

Jak brzmi 85 decybeli w codziennym życiu?

Próg 85 dB jest najczęściej przywoływanym punktem odniesienia w ochronie słuchu, uznawanym przez amerykański instytut NIDCD, WHO i audiologów na całym świecie. Polskie źródła medyczne również wskazują, że długotrwały hałas powyżej 85 dB zazwyczaj prowadzi do trwałego ubytku słuchu. Ale bez konkretnego porównania ta liczba niewiele mówi większości rodziców.

Tak wyglądają typowe dźwięki z codziennego otoczenia:

Te liczby tłumaczą, dlaczego sytuacje, które wydają się zwyczajne, mogą być ryzykowne. Festyn, dzień sportu w szkole, sylwestrowy pokaz fajerwerków. Żadna z nich nie budzi grozy jak piła łańcuchowa, a mimo to poziom hałasu wchodzi tam w zakres, w którym zaczyna się uszkodzenie słuchu. Przy fajerwerkach warto zadbać o ochronę z wyprzedzeniem, o czym piszemy w artykule o ochronie słuchu dziecka na fajerwerkach i w sylwestra.

Jak długo dziecko może bezpiecznie przebywać w hałasie?

Bezpieczny czas zależy bezpośrednio od głośności, a zależność nie jest liniowa. Opisuje ją tzw. zasada połowienia co 3 dB. Przy 85 dB dorosły może bezpiecznie słuchać przez 8 godzin. Przy 88 dB okno skraca się do 4 godzin. Przy 91 dB spada do 2 godzin. Każde 3 dB ponad 85 zmniejsza bezpieczny czas o połowę. Dla dzieci, których zalecany pułap to 75 dB, rachunek przesuwa się jeszcze bardziej.

To nie teoria. W badaniu głośności w salach kinowych odnotowano szczyty do 139 dB podczas seansów dla dzieci. Zabawki z syrenami i figurki akcji, przyłożone do ucha jak robią to maluchy, mogą osiągać 120 dB, czyli poziom samolotu odrzutowego z bliska.

Czas ma takie samo znaczenie jak głośność. Krótka ekspozycja na 100 dB na koncercie to nie to samo co trzy godziny na tym poziomie. Ale powtarzane krótkie narażenia się kumulują. Szkody rzadko biorą się z jednego dramatycznego zdarzenia. Powstają latami, z umiarkowanego nadmiaru hałasu, którego nikt nie zliczał.

W jakich sytuacjach dzieci najczęściej mierzą się z hałasem?

Odpowiedź zaskakuje większość rodziców, bo najgłośniejsze miejsca rzadko wyglądają groźnie.

Zabawki. Wiele zabawek wydaje dźwięki od 80 do 90 dB z odległości ręki. Gdy dziecko przyciska do ucha piszczałkę albo instrument, poziom w kilka sekund skacze do 120 dB. Test jest prosty: jeśli zabawka naprawdę drażni Cię z drugiego końca pokoju, jest prawie na pewno za głośna dla dziecka, które trzyma ją przy uchu.

Urządzenia do słuchania muzyki. Smartfony i tablety potrafią przy maksymalnej głośności osiągać 100–112 dB. Mp.pl zwraca uwagę, że dla młodego ucha wyraźnie bezpieczniejsze są słuchawki nauszne niż dokanałowe. Powszechnie zalecana zasada 60/60 mówi, że dziecko powinno słuchać na nie więcej niż 60 procentach maksymalnej głośności i nie dłużej niż 60 minut bez przerwy.

Imprezy i festyny. Koncerty, festyny, wyścigi, parady i pokazy fajerwerków regularnie generują długotrwały hałas powyżej 100 dB. To właśnie te chwile, w których większość rodziców nie myśli o ochronie słuchu, bo kojarzą się ze świętowaniem, a nie z ryzykiem. O tym, jak chronić słuch dziecka na koncercie, piszemy w osobnym artykule o ochronie słuchu dziecka na koncercie.

Kina. Nie ma jednego standardu głośności w salach kinowych. Wraz z przejściem z dźwięku analogowego na cyfrowy kina podniosły poziom, bo cyfrowy dźwięk pozostaje czysty przy dużej głośności, a analogowy zaczynał zniekształcać. Wesoła animacja, na którą zabierasz sześciolatka w sobotnie popołudnie, może grać na poziomie, który w zakładzie przemysłowym wymagałby ochronników słuchu.

Szkoła. Głośne klasy, zajęcia sportowe, akademie i szkolne koncerty składają się na kumulujące się narażenie przez całe lata nauki. Hałas w szkole utrudnia też dzieciom naukę i koncentrację, nawet jeśli pominąć długoterminowe ryzyko dla słuchu.

Skąd wiadomo, że dźwięk jest już za głośny dla dziecka?

Jeśli musisz podnosić głos, żeby przekrzyczeć hałas z odległości dwóch, trzech metrów, dźwięk jest już za głośny dla Twojego dziecka. Jeśli dziecko nie rozumie, co do niego mówisz z tej odległości, dopóki nie zaczniesz krzyczeć, poziom przekracza bezpieczny próg. Gdy po wyjściu z hałaśliwego miejsca i Ty, i dziecko macie wrażenie, że dźwięki są stłumione albo płaskie, to przejściowe przesunięcie progu słyszenia, czyli sygnał, że komórki rzęsate były mocno obciążone.

Jednym z najwyraźniejszych wczesnych sygnałów ostrzegawczych są szumy uszne: dzwonienie, buczenie albo uczucie pełności w uszach po hałasie. Czasem mijają po kilku godzinach, a czasem nie ustępują. Małe dzieci często nie potrafią opisać, jak to jest. Mogą po prostu stać się marudne, wycofane albo bardziej niż zwykle ignorować otoczenie. Jeśli dziecko kilka razy wspomni o dzwonieniu w uszach albo zauważysz niewyjaśnione zmiany w jego słyszeniu, kolejnym krokiem jest badanie słuchu u audiologa lub laryngologa.

Jak rodzic może chronić słuch dziecka na co dzień?

Ochrona słuchu dziecka sprowadza się do trzech rzeczy: skracania czasu ekspozycji, obniżania głośności i stosowania fizycznej ochrony słuchu, gdy nie da się zrobić ani jednego, ani drugiego.

W przypadku słuchawek do muzyki najpraktyczniejsze są modele z ogranicznikiem głośności. Blokują poziom dźwięku (zwykle na 85 dB) niezależnie od ustawień urządzenia, więc dziecko nie przekroczy przypadkiem progu bezpieczeństwa. Jeśli możesz, wybierz model z niższym limitem. Do tego dochodzi zasada 60/60 i regularne przerwy, a ryzyko związane z muzyką z urządzeń wyraźnie maleje.

Na głośnych wydarzeniach, takich jak koncerty, pokazy fajerwerków, mecze czy festyny, ochrona założona przed wejściem w hałas (nie dopiero, gdy zaczyna dzwonić w uszach) obniża docierające do ucha ciśnienie akustyczne o około 20–30 dB. To różnica między środowiskiem szkodliwym a takim, które da się znieść. U młodszych dzieci i niemowląt punktem wyjścia są słuchawki wygłuszające dla dzieci, a przy wyborze pomoże zestawienie najlepszej ochrony słuchu dla dzieci: słuchawek i zatyczek. Jeśli wahasz się między nausznikami a zatyczkami, pomoże porównanie słuchawek wygłuszających i zatyczek do uszu dla dziecka. O tym, czy zatyczki są dla dzieci bezpieczne i od jakiego wieku, piszemy osobno w artykule o bezpieczeństwie zatyczek do uszu dla dzieci.

W domu maksymalną głośność tabletów i telefonów można zablokować w ustawieniach kontroli rodzicielskiej, zarówno na iOS, jak i na Androidzie. Dobrym limitem jest dwie trzecie maksymalnej głośności urządzenia.

W kinie aplikacja z miernikiem poziomu dźwięku w telefonie pokaże Ci odczyt na żywo. Jeśli podczas filmu wynik przekracza 85 dB, dziecku przydadzą się słuchawki wygłuszające albo zatyczki także na popołudniowym seansie animacji.

W Bollsen projektujemy ochronę słuchu wokół takich codziennych sytuacji. Nasze zatyczki do uszu (stopery) Bollsen Silicone Kidz+ (SNR 24 dB, silikon medyczny, wielokrotnego użytku, 124,00 zł, dla dzieci w wieku 3–12 lat) zapewniają dyskretne, wygodne wyciszenie, które sprawdza się zarówno w pobudzającym otoczeniu, jak i wieczorem przed snem. Dobra ochrona słuchu wpasowuje się w codzienność i nie rzuca się w oczy. O to w niej chodzi.

A co z niemowlętami i małymi dziećmi, które nie zgłoszą dyskomfortu w uszach?

Niemowlęta i małe dzieci są najbardziej narażone, bo całkowicie polegają na dorosłych, którzy podejmują za nie decyzje o ochronie. Niemowlę nie zgłosi szumów usznych. Dwulatek nie powie, że dźwięk sprawia mu ból.

WHO wskazuje dla dzieci tygodniowy limit 40 godzin ekspozycji na poziomy do 75 dB. To brzmi jak dużo, dopóki nie uświadomisz sobie, jak szybko sumują się zwykłe domowe i miejskie dźwięki. Włączony telewizor w tle, hałas ulicy, gwarna restauracja i głośne rodzinne spotkania, wszystko to wlicza się do tej puli.

Dla niemowląt w hałaśliwych miejscach przeznaczone są lekkie słuchawki wygłuszające w małym rozmiarze, takie jak Rooth Nauszniki dla niemowląt (SNR 28 dB, 109,00 zł, do 5. roku życia). Więcej o doborze znajdziesz w artykule o słuchawkach wygłuszających dla niemowląt. Zatyczki do uszu nie są dla dzieci poniżej 3. roku życia, bo kanał słuchowy jest jeszcze niedojrzały i istnieje ryzyko połknięcia. Dla starszych dzieci, od 5. roku życia, bez górnej granicy wieku, są Rooth Nauszniki dla dzieci (SNR 26 dB, 109,00 zł). Liczy się dopasowanie: nausznik, który zsuwa się z ucha niemowlęcia, nie chroni. Przy bardzo małych dzieciach na głośnych imprezach najprostszym rozwiązaniem bywa po prostu odejście od źródła hałasu w cichsze miejsce.

Audiolodzy są w tej sprawie zgodni: jeśli dźwięk jest za głośny dla Ciebie, jest za głośny także dla dziecka, które jest z Tobą. Twój własny dyskomfort to wiarygodny wczesny sygnał ostrzegawczy. Zaufaj mu.

Podsumowanie: jaki poziom hałasu jest bezpieczny dla dziecka?

Uszy dziecka są bezpieczne przy dźwiękach do 75 dB, czyli progu, który Światowa Organizacja Zdrowia ustaliła specjalnie dla dzieci. Powyżej 85 dB przy dłuższym narażeniu może dojść do uszkodzenia słuchu, a bezpieczne okno słuchania szybko się kurczy wraz ze wzrostem głośności. Przy 91 dB dziecko nie powinno przebywać dłużej niż dwie godziny. Przy 100 dB poważne szkody mogą zacząć się w mniej niż piętnaście minut.

Uszkodzeniu słuchu wywołanemu hałasem w dużej mierze można zapobiegać. Nie wymaga to drogiego sprzętu ani specjalistycznych zabiegów. Wystarczą świadomość, odrobina planowania i odpowiednia ochrona w odpowiednich momentach.

Komórki rzęsate w ślimaku Twojego dziecka są jedynymi, jakie kiedykolwiek będzie miało. Ochrona zaczyna się dziś.