Ból ucha u dziecka: przyczyny, sygnały alarmowe i kiedy do lekarza

Najważniejsze informacje

Ból ucha należy do najczęstszych powodów, dla których rodzice zgłaszają się z dzieckiem do pediatry. Dotyczy zwłaszcza najmłodszych i często pojawia się po przeziębieniu, o czym piszą m.in. lekarze w opracowaniu o ostrym zapaleniu ucha środkowego u dzieci. Maluch nie zawsze potrafi powiedzieć, co go boli, więc dla rodzica ważne jest, by wiedzieć, na co zwracać uwagę i kiedy nie czekać.

Ten poradnik porządkuje wiedzę: jakie sygnały mogą wskazywać na ból ucha, jakie są najczęstsze przyczyny, kiedy skontaktować się z lekarzem oraz co możesz zrobić, aby chronić uszy dziecka przed hałasem i wodą. Nie jest to poradnik leczenia. Diagnozę i leczenie zawsze zostaw pediatrze lub laryngologowi. Więcej o ochronie słuchu najmłodszych znajdziesz w naszym dziale: zatyczki do uszu dla dzieci.

Jak rozpoznać ból ucha u dziecka?

Ból ucha u dziecka wygląda inaczej w zależności od wieku. Starsze dziecko powie, że boli je ucho. U niemowląt i małych dzieci zwykle widać tylko zmianę zachowania.

U niemowląt i maluchów rodzice częściej obserwują: ciągnięcie lub pocieranie ucha, płacz nasilający się w pozycji leżącej, niespokojny sen i częste budzenie się, niechęć do jedzenia lub ssania butelki albo piersi. Sygnałem może być także rozdrażnienie bez wyraźnego powodu.

U starszych dzieci do głosu dochodzą skargi na ból w uchu lub wokół niego, uczucie zatkania, gorsze słyszenie (na przykład prośby o podgłośnienie telewizora) oraz gorączka. Czasem pojawia się wyciek z ucha. Taki objaw zawsze jest powodem do kontaktu z lekarzem.

Jeśli niepokoi Cię także słuch dziecka, przeczytaj, na co zwrócić uwagę: objawy uszkodzenia słuchu u dziecka.

Jakie są najczęstsze przyczyny bólu ucha u dziecka?

Ból ucha może mieć kilka źródeł, a od przyczyny zależy, jak postępować. Poniższa tabela jest tylko ogólnym przeglądem. Nie służy do stawiania diagnozy, bo ucho ocenia się za pomocą otoskopu.

Możliwa przyczyna	Co zwykle zwraca uwagę	Do kogo się zgłosić
Infekcja ucha środkowego	Często po przeziębieniu; ból bywa silniejszy w pozycji leżącej, może towarzyszyć gorączka	Pediatra lub laryngolog
Zapalenie ucha zewnętrznego	Ból nasila się przy dotykaniu lub pociąganiu małżowiny; często po kontakcie z wodą	Pediatra lub laryngolog
Woskowina	Uczucie zatkania i przytłumiony słuch, zwykle bez gorączki	Lekarz, bez grzebania w uchu patyczkami
Problem z trąbką słuchową	Uczucie ciśnienia lub pełności, często po infekcji górnych dróg oddechowych lub podróży	Pediatra lub laryngolog
Ząbkowanie	Ból promieniujący do ucha u małego dziecka, ślinienie, bez wycieku z ucha	Pediatra, jeśli objawy się przeciągają
Zatoki lub alergia	Zatkany nos, katar, ból po obu stronach	Pediatra lub alergolog
Zmiana ciśnienia lub głośny dźwięk	Ból podczas lotu, lądowania lub po bardzo głośnym zdarzeniu	Konsultacja, gdy ból się utrzymuje

Infekcje ucha środkowego należą do najczęstszych przyczyn bólu ucha u małych dzieci. Podobne informacje dla rodziców podaje Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP). Zapalenie ucha zewnętrznego, nazywane potocznie uchem pływaka, bywa związane z kontaktem z wodą, dlatego przy dzieciach, które dużo pływają, warto zadbać o suche uszy.

Jeśli dziecko dużo pływa, zajrzyj do poradnika o zatyczkach do uszu na basen dla dzieci. Ból ucha w samolocie to osobny temat, opisany w artykule o zatkanych uszach w samolocie.

Kiedy z bólem ucha iść do lekarza?

Wizyta u lekarza jest potrzebna częściej, niż mogłoby się wydawać, bo nie da się samemu ocenić, co dzieje się za błoną bębenkową. Poniższe sygnały oznaczają, że nie warto czekać i najlepiej skontaktować się z lekarzem tego samego dnia.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli ból ucha utrzymuje się lub się nasila, pojawia się gorączka, z ucha wypływa płyn lub ropa, za uchem widoczne jest zaczerwienienie lub obrzęk, dziecko ma silne wymioty, zawroty głowy lub jest bardzo osowiałe albo gdy ból pojawia się nagle i jest bardzo silny.

Niemowlę poniżej 6. miesiąca życia z bólem ucha powinien zbadać lekarz niezależnie od innych objawów. Do laryngologa warto zgłosić się również wtedy, gdy infekcje uszu często wracają. To specjalista zdecyduje, czy potrzebne są dalsze badania.

Jeśli nie masz pewności, czy sytuacja jest pilna, zadzwoń do pediatry lub skorzystaj z telefonicznej porady lekarskiej. W nagłych przypadkach, na przykład przy bardzo silnym bólu z wysoką gorączką lub zaburzeniach świadomości, wezwij pogotowie (numer 112).

Czego nie robić, gdy dziecko ma ból ucha?

Nie wkładaj do ucha patyczków, gazików, kropli ani innych preparatów bez zalecenia lekarza. Przy perforacji błony bębenkowej lub drenach wentylacyjnych niewłaściwy preparat może zaszkodzić. Nie dobieraj też samodzielnie leków i dawek. O tym, jakie leczenie jest potrzebne, decyduje lekarz po zbadaniu dziecka.

Jeśli dziecko ma dreny wentylacyjne, kwestię wody i pływania zawsze ustal z laryngologiem. Szerzej piszemy o tym w artykułach o pływaniu z drenami wentylacyjnymi oraz o wodzie w uchu przy drenach.

Jak chronić uszy dziecka przed hałasem i wodą?

Ochrona uszu nie zastępuje opieki lekarskiej i nie leczy bólu ucha. Może jednak pomóc w dwóch konkretnych sytuacjach: gdy dziecko jest narażone na hałas oraz gdy pływa i woda dostaje się do przewodu słuchowego.

Przy głośnych wydarzeniach (koncert, pokaz fajerwerków, impreza) pomagają zatyczki do uszu (potocznie stopery) lub nauszniki, które tłumią dźwięk. Bollsen Kidz+ to miękkie silikonowe zatyczki dla dzieci w wieku 3–12 lat, o tłumieniu 24 dB SNR, zgodne z normą EN 352-2. Rooth dla dzieci to nauszniki o tłumieniu 26 dB dla dzieci od 5. roku życia, a Rooth dla niemowląt (28 dB) są przeznaczone dla dzieci do 5. roku życia. Nauszniki spełniają normę EN 352-1. Zatyczek nie zakładamy dzieciom poniżej 3. roku życia.

Do pływania zatyczki Kidz+ mają hydrofobowe właściwości, czyli odpychają wodę, a dobrze dopasowane pomagają ograniczyć wnikanie wody do przewodu słuchowego. Nie zapobiegają one infekcjom ucha, a pływać w nich można wyłącznie przy powierzchni wody: nie służą do nurkowania. Po pływaniu osusz małżowinę miękkim ręcznikiem, bez wkładania czegokolwiek do ucha, i regularnie myj zatyczki.

Rodzice często pytają też, czy zatyczki do uszu są bezpieczne dla dzieci. Odpowiedź znajdziesz w osobnym artykule, a ogólny przegląd rozwiązań w naszym dziale zatyczki do uszu dla dzieci.

Co jeszcze warto wiedzieć o hałasie i uszach dziecka?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że znaczną część przypadków utraty słuchu można ograniczyć, a jednym ze sposobów jest unikanie nadmiernego hałasu. Jeśli po głośnym wydarzeniu dziecko skarży się na ból ucha, dzwonienie lub gorsze słyszenie, nie bagatelizuj tego i skontaktuj się z lekarzem. Więcej o tym, jak hałas wpływa na uszy dzieci, przeczytasz w naszych artykułach o szumach usznych u dzieci oraz o hałasie w szkole i koncentracji dziecka.

Jeśli dziecko dużo pływa, przyda się też nasz osobny poradnik o uchu pływaka u dziecka. Gdy po kontakcie z wodą pojawia się ból ucha, nie eksperymentuj: poproś o konsultację lekarza.

Podsumowanie: ból ucha u dziecka

Ból ucha u dziecka ma wiele możliwych przyczyn, od infekcji po wodę, woskowinę czy hałas, a ustalić je może tylko lekarz. Warto znać sygnały alarmowe, nie leczyć na własną rękę i nie czekać, gdy ból się utrzymuje, towarzyszy mu gorączka lub wyciek z ucha. Zatyczki i nauszniki mogą pomóc chronić uszy dziecka przed hałasem i wodą, ale nie zastępują wizyty u pediatry lub laryngologa.